O distrito forestal IX Lugo-Sarria organiza unha acción formativa sobre "Rexistro de masas frondosas consolidadas". Este curso está previsto que se celebre o mércores 23 de setembro pola tarde na sala de Xuntas da Escola Politécnica Superior do Campus de Lugo da USC. Programa: 16:00h Aspectos técnico-administrativo das masas consolidadas de frondosas autóctonas. José Joaquín Martel Muñoz-Cobos (Xefe do servizo de saúde e vitalidade do monte da CMR) 18:00h Silvicultura e xestión activa das masas consolidadas de frondosas autóctonas. Roque Rodríguez Soalleiro (Catedrático da USC) Para poder participar deberase preinscribir no seguinte enderezo de FORAGRO buscando polo nome ou códigoda xornada: https://foagro.xunta.gal/foagro/inscripcion/publica/accionsFormativas Esta acción formativa está impulsada polo servizo de montes e o distrito forestal IX Lugo-Sarria e aprobada dentro do plan de formación e transferencia da consellería do Medio Rural 2026 a través de AGACAL. Conta coa colaboración da EPSE do campus de Lugo da Universidade de Santiago de Compostela e co cofinanciamento da UE a través do FEADER (60%).

A Xunta iniciará neste semestre a tramitación do encargo para a formulación dos plans de ordenación dos recursos forestais (PORF) simplificados da Ribeira Sacra, o primeiro de Galicia. Así o recolle o informe avaliado esta semana polo Consello do Goberno autonómico, e no que se detalla a posta en marcha deste instrumento, que permitirá dispoñer dunha ferramenta de planificación máis áxil co fin de aplicar as iniciativas, programas e liñas de actuación previstas na primeira revisión do Plan forestal de Galicia. Cómpre lembrar que os PORF non modificarán a catalogación urbanística das terras, se ben si se esperan directrices sobre os modelos silvícolas aptos para cada zona. A Xunta sinala que se elaborará un estudo da estrutura da propiedade, identificaranse os principais recursos forestais existentes e planificaranse as actuacións necesarias para o cumprimento dos obxectivos establecidos no Plan forestal. No marco da elaboración do Plan de Ordenación dos Recursos Forestais da Ribeira Sacra, haberá procesos de consulta ás entidades locais, ás persoas propietarias forestais, ás organizacións representativas do sector e ao resto de axentes sociais e institucionais interesados. Primeiro PORF en Galicia O da Ribeira Sacra é o primeiro PORF que se impulsa na nosa comunidade, e enmárcase dentro das metas incluídas no Plan Forestal de Galicia, que establece unha programación por quinquenios. Con base nesta planificación, e concretamente ao Eixe VI do Plan, vencellado coa planificación, ordenación e gobernanza, o desenvolvemento dos PORF corresponde ao período 2026—2030. No seu día, a Xunta proxectaba elaborar un primeiro plan piloto nun distrito forestal no ano 2019, pero esa iniciativa finalmente retrasouse.

En agosto arder e en setembro beber. O dito popular que garante unha boa produción de castaña case se cumpriu este ano. Logo dun verán seco nos meses de xuño e xullo, que favoreceron unha floración abundante, as chuvias da última semana do mes serviron para encher os ourizos. Agárdase unha colleita abundante, que aínda non comezou no interior galego, pero que vén con certo adianto. As castañas híbridas están a comezar a caer nas zonas de costa, onde se plantaron clons híbridos para facer fronte aos problemas da tinta. No interior, onde seguen predominando maioritariamente as variedades tradicionais do froito, adaptadas normalmente ás condicións edafoclimáticas locais, a recollida chegará a finais deste mes para as máis temperás e xa en outubro para as tardías.

O sector agarda coller folgos logo de 6 ou 7 anos malos, primeiro pola avispiña e despois polos fungos

Os produtores prognostican que haberá moita castaña e agardan que a calidade sanitaria sexa boa para que os prezos tamén poidan se acordes. O sector agarda que isto poida servir para coller folgos, tras varios anos malos pola chegada da avispiña e pola grande afectación posterior por neumoniose (unha enfermidade emerxente coñecida como podredume parda e provocada polo fungo Gnomoniopsis smithogilvyi). Chuvia salvadora Castiñeiro da variedade xudía, das últimas en caer a mediados de outubro “A capacidade que ten o castiñeiro de aguantar e resistir é moi grande, aguanta moito máis que calquera outra árbore. Pero esta auga de finais de agosto veulles moi ben ás árbores, que estaban moi achicadiñas. De ver os castiñeiros a principios de agosto e velos a finais, cambiaron moito para mellor”, recoñece Jesús Quintá, responsable da empresa Alibós e presidente do Consello Regulador da IXP Castaña de Galicia.

A colleita mellorou claramente coa chuvia dos últimos días pero a campaña aínda se pode torcer; depende moito do que pase este mes

“A colleita mellorou claramente coa chuvia dos últimos días pero a campaña aínda se pode torcer”, advirte. “Depende moito do que faga neste mes. Que non haxa moitos días de calor e humidade, que favorece a aparición de pragas como a neumoniose ou verne”, detalla. En canto á avispiña, di, “o torimus tena bastante controlada, aínda que quedan zonas onde non chega a actuación e afecta máis. Pero hai un antes e un despois da solta do torimus, iso témolo claro. Está facendo que non afecte de forma moi significativa á colleita”, asegura.

A recollida vén adiantada, pero queda mes e medio aínda

“Parece que a recollida vén algo adiantada debido á calor que fixo. Os ourizos vese que están adiantados na zona de máis calor; no norte menos. Pero nas zonas importantes falta un mes e pico. Agora empezarán a caer os híbridos, que para a industria non teñen un interese importante, pero o groso da campaña decidirase en outubro”, di. Dos 20 millóns de quilos aos 15 millóns agardados este ano “O sector leva sufrindo uns anos e necesitamos unha campaña boa e contundente. Agardamos volver a unha colleita normal tralos problemas dos últimos anos de enfermidades, seca e humidade. Agardamos que este sexa o ano da normalización e de volver a repuntar o sector”, desexa o presidente da IXP. “Fai anos unha colleita boa eran 20 millóns de quilos, pero agora cando subimos de 12-15 millóns xa a consideramos boa. Temos un problema de abandono dos soutos. A xente maior deixa de coidar os soutos e de apañar as castañas e as novas plantacións non dan cuberto todo o que se vai perdendo por esta causa”, recoñece.

A produción cae porque as plantacións novas non dan cuberto o que se vai perdendo polo abandono dos soutos tradicionais

“As plantacións vellas non teñen a rendibilidade suficiente como para que a xente nova as retome. Levamos máis de 20 anos pedindo plantacións profesionais que substitúan a produción destes soutos tradicionais”, engade Jesús. Prezos entre 1 e 2 euros Os prezos dependen da zona, da variedade e da cantidade. “Galicia ten moitas peculiaridades e non hai un prezo fixo. Hai unhas zonas nas que se alcanzan os 2 euros o quilo , que sería o prezo ideal, pero noutras non se chega a el”, avanza.

As zonas mellores pasan dos 2 euros e as máis malas quédanse en 1 euro ou euro e pico, dependendo da variedade e a sanidade

O mercado internacional segue demandando castaña, sobre todo en industria. “O fresco está máis estabilizado pero a demanda de produtos de castaña en Europa e no mundo está en aumento”, asegura Jesús. A situación agardada en Portugal, O Bierzo ou Estremadura, que son, dentro da península, zonas produtoras de competencia para a castaña galega, é semellante este ano . “O clima afectou por igual e as chuvias tamén viñeron para todos. Hai un congreso europeo agora en Portugal onde veremos a situación no resto de países”, di. Necesidade de rego Jesús insiste na necesidade de profesionalizar a produción de castaña en Galicia e pon o exemplo do que se está a facer en comunidades como Estremadura nos últimos anos. “Alí hai moita cooperativa e a cousa está máis regulada. Hai máis agricultores que viven da cereixa e doutros froitos e están organizados en cooperativas. Aquí é máis difícil. Estámolo intentando pero topámonos ás veces coa burocracia e non conseguimos marcar unha liña de futuro. Incorporouse algunha xente con plantacións novas, pero non o que tiña que ser. É un cultivo do que podería vivir moita xente nova no interior de Galicia”, asegura.  

É un cultivo do que podería vivir moita xente nova no interior de Galicia

“Era un cultivo que se mantiña só, pero hai que cambiar o método. Hoxe é necesario regar, cada vez máis. O clima cambia. Noutros países levan regando moitos anos. Hai que regar para producir antes e para producir mellor. Pedimos ás Administracións que faciliten o rego, con autorizacións e con subvencións para quen queira instalalo. O cultivos profesionais hai que atendelos e hoxe unha plantación nova se non se rega daría moito menos e tería pouco futuro”, conclúe.

“A chuvia foi ouro líquido: os castiñeiros están cargadísimos de ourizos, agora falta que logren levar as castañas adiante”

Castiñeiro híbrido (clon 90044) que está xa a abrir os primeiros ourizos na zona de Cerceda José Manuel Queijas, produtor de Cerceda e secretario da Asociación Galega das Castañas e dos Soutos, valora as precipitacións caídas nas última semana de agosto como “ouro líquido”. “A chuvia cambiouno todo. Xa desde o momento da floración en xuño xa se vía que había moitísima floración, foras por onde foras, tanto na Coruña, Ourense, Lugo ou Pontevedra. Os castiñeiros están cargadísimos de ourizos, agora falta que logre levar as castañas adiante”, di.   En canto ao dito de en agosto arder e en setembro beber asegura que “o refrán foi feito antes do cambio climático; este ano arderon en xuño, xullo e agosto, pero agora necesitaban hidratación”, asegura. A campaña vén adiantada, pero aínda está practicamente por empezar. “As que van caer agora son as híbridas. A Marigoule, por exemplo, cae a principios de setembro e xa está caendo. Vaise adiantar toda a colleita, cada unha con respecto á súa época, unha ou dúas semanas de adianto”, prognostica.

Vaise adiantar toda a colleita, cada variedade unha ou dúas semanas con respecto á súa época

En canto á produción agardada este ano, coincide en que o sector necesita un ano bo. “Levamos 5 ou 6 anos bastante malos entre a avispiña, os fungos e a seca, que afectou o ano pasado ao interior de Ourense”, lembra.   Para o prezo, di, prima sobre todo a calidade da castaña. “Levamos uns anos moi malos. Se non hai rendibilidade, non anima. En Lugo e Ourense hai soutos tradicionais abandonados por falta de relevo xeracional. Pero se a economía da castaña vai ben, se a castaña empeza a saír adiante, sempre haberá xente que se anime e lle vexa futuro”, defende.

“Cando a recollida é temperá, a conservación da castaña resíntese”

Miguel Ángel Areán, está á fronte de Castañas Naiciña, de Chantada, adicada á comercialización en fresco de castaña calibrada, desinsectada e seleccionada e tamén a elaborar unha ampla gama de produtos a partir de castaña.   Mercan en toda Galicia e teñen unha base de produtores estable detrás. “É a pata máis fráxil do banco; a parte da produción está moi pouco profesionalizada”, recoñece. Miguel asegura que de momento non se comezou a recoller castaña con fins comerciais, cando menos nas principais zonas produtoras que subministran ao mercado galego. “Nas zonas máis próximas á costa, onde hai plantacións de hibrido importantes, están empezando a caer. Aquí afortunadamente aínda non empezamos e moito híbrido non hai”, explica. “É moi cedo, son máis de 15 días de adianto. Eu son pesimista por dous motivos. Porque campañas adiantadas no noso produto sempre significan un problema de mercado. O produto fresco, que absorbe unha importante cantidade da produción, mentres fai tempo quente non se vende. As vendas son frouxas porque non apetecen as castañas. E tamén porque cando a recollida é temperá e segue facendo calor, a conservación do produto resíntese”, di.

Campañas adiantadas coma esta sempre significan un problema de mercado

“Eu persoalmente son anti hibridos porque a castaña vén moi cedo comparado coas autóctonas e porque teñen menores cualidades de aproveitamento para a conservación. Para consumo en fresco teñen a súa demanda nalgún caso, pero desde o punto de vista da transformación non teñen boas cualidades, porque en xeral pelan mal”, argumenta. Valor engadido máis que cantidade Miguel agarda que este ano a calidade da materia prima sexa mellor que a das últimas campañas. “Durante os últimos anos houbo unha serie de problemas fitosanitarios moi fortes. Empezamos fai 7 ou 8 anos cos ataques fortes de avispilla e logo polo cambio das condicións climáticas e polo estado de debilidade no que quedaron moitos castiñeiros, houbo moitos problemas de neumoniose, a podredume da castaña, castañas que externamente ves perfectas pero que por dentro están cheas de fungos”, lembra.

Os híbridos non teñen boas cualidades para a transformación porque pelan mal

Esta situación levou a Naiciña a reducir as compras. “Tivemos que baixar volumes. Antes deses problemas andábamos entre 700 e 1.000 toneladas anuais. O ano pasado superamos as 300 e este ano será parecido, sempre que as condicións de produtos acompañen. Estamos nunha fase de menos é máis”, asegura. Naiciña foi a primeira empresa da península ibérica en facer fariña de castaña, desde o ano 1998. Contan tamén cunha liña de pelado e conservado que lles permite facer conservas durante todo o ano. Fan crema de castañas, castañas en almíbar, puré de castañas, marrón glasé e castañas cocidas envasadas ao baleiro. “Non somos os máis grandes, pero si a industria máis completa en liñas de produción, temos moita diversificación”, evidencia.

A avogada e especialista en xestión forestal sostible Pilar Orol (Lourenzá, 1979) acaba de asumir a Presidencia do Forest Stewardship Council (FSC) en España. A profesional lucense, socia directora da firma TENZAS Enxeñería e Asesoramento Legal, conta con case vinte anos de traxectoria vinculada ao sector acompañando a propietarios, comunidades de montes, empresas e institucións en proxectos de certificación, servizos ecosistémicos e mercados de carbono. Orol, que xa formaba parte da Xunta Directiva da entidade desde 2024 en representación da cámara económica, colle agora as rédes da organización. A incorporación da nova presidenta coincide co 25º aniversario de FSC en España, un período no que a entidade superou o millón de hectáreas certificadas en xestión forestal e acadou as 1.800 empresas certificadas en cadea de custodia. A organización, que conta con máis dun cento de socios no Estado, réxese por un modelo de gobernanza baseado no equilibrio entre tres cámaras: ambiental, social e económica. Tras o seu nomeamento, Pilar Orol expresou o seu agradecemento pola confianza depositada e amosou a súa vontade de fortalecer o legado de FSC desde o diálogo e a procura de consensos. "Os nosos montes son moito máis que unha fonte de materias primas. Son un patrimonio esencial que conserva a biodiversidade, protexe o solo e o auga, contribúe á loita contra o cambio climático e xera emprego no medio rural", sinalou. A nova presidenta quixo facer referencia tamén ao impacto dos incendios forestais rexistrados durante a tempada estival, destacando que estes episodios evidencian a vulnerabilidade do monte ante o cambio climático e lembran a importancia de actuar de forma responsable. Neste sentido, defendeu que a xestión forestal sostible é a mellor ferramenta para conservar os recursos e compatibilizar a protección ambiental co seu aproveitamento económico.

A conselleira de Medio Rural, María José Gómez, visitou este xoves o viveiro público da Falmega, no concello coruñés de Oroso, onde se puxo en marcha un novo horto de sementes de Pinus radiata para a produción de material forestal de reprodución cualificado. Este espazo atópase xa inscrito formalmente no Rexistro Galego de Materiais de Base e no correspondente catálogo estatal. O novo horto, cuxo establecemento se desenvolveu entre os anos 2021 e 2022, ocupa unha superficie de 6,57 hectáreas e conta con 105 clons seleccionados para garantir a produción de semente de alta calidade. O material xenético empregado procede do viveiro público de Areas, en Tui, o que garante a trazabilidade do programa autonómico. A selección destas árbores responde a criterios de calidade para o aproveitamento madeireiro, procurando mellores crecementos e maior valor industrial, pero tamén busca reforzar a tolerancia fronte a pragas e enfermidades como a banda marrón, se ben polo de agora non hai identificados pés resistentes á enfermidade. Segundo destacou a conselleira durante a rolda de recoñecemento, estas iniciativas resultan fundamentais para asegurar a dispoñibilidade de recursos adaptados aos retos do cambio climático, aumentando a resiliencia e a sustentabilidade dos montes galegos. O centro da Falmega dispón dunha superficie total de 16 hectáreas e forma parte da rede de oito viveiros públicos xestionados polo Goberno galego para a conservación e optimización das especies forestais autóctonas e de interese comercial. Este novo horto sementeiro de piñeiro radiata vén a complementar os esforzos do conxunto do sector por lograr planta con mellora xenética. Cómpre lembrar que a Fundación Arume impulsou un programa de reprodución vexetativa de piñeiro radiata a partir dunha selección dos mellores pés do horto sementeiro de Monfero (A Coruña), que se identificaron como árbores elite a partir da que impulsar a mellora da especie.

Divulgar e aclarar dúbidas sobre a normativa básica que deben seguir as xuntas reitoras das comunidades de montes veciñais en Galicia, é a temática do novo curso que organiza o servizo de montes e distrito forestal IX Lugo-Sarria da Consellería do Medio Rural. Esta acción formativa forma parte das Cadeiras de Divulgación Forestal Outono 2026 e impartirase o vindeiro xoves 17 de setembro pola tarde no salón de actos do edificio administrativo da Xunta de Galicia en Lugo (Ronda da Muralla nº 70). Velaquí o programa: 16:00 horas: Aspectos normativos dos montes veciñais en man común e das xuntas reitoras. Lucía Belver Quiroga (Xefa do servizo xurídico da consellería do Medio Rural en Lugo) 18:00 horas: Aspectos técnico-administrativos da xestión dos montes veciñais en man común. Santiago Fraga Sáenz (Enxeñeiro de Montes – Xunta de Galicia Para poder participar deberase preinscribir no seguinte enderezo de FORAGRO buscando polo nome ou código da xornada: https://foagro.xunta.gal/foagro/inscripcion/publica/accionsFormativas Para máis información pódese contactar no teléfono 982-828626 ou xbruna@xunta.gal Esta acción formativa está impulsada polo servizo de montes e o distrito forestal IX Lugo-Sarria e aprobada dentro do plan de formación e transferencia da consellería do Medio Rural 2026 a través de AGACAL. Conta co cofinanciamento da UE a través do FEADER (60%).

Navigator, unha compañía papeleira con fábricas en Portugal, España e Reino Unido, acumula 70 anos de experiencia na xestión de terreos forestais. En Galicia, Navigator é desde hai un par de décadas un comprador de referencia de madeira de eucalipto e, desde 2018, ademais, aluga e compra terreos forestais aptos para o cultivo de eucalipto. Na actualidade ten máis dun cento de contratos asinados con propietarios e comunidades de montes galegas e asturianas.

Repasamos as opcións de contrato que a empresa ofrece a propietarios particulares e comunidades de montes. O responsable do equipo técnico de Navigator en Galicia e Asturias, Óscar Fernández, explícanolas.

Duración dos contratos

“Traballamos con tres períodos de duración estándar: 15, 24 e 30 anos, pero é algo que se pode modificar en función das circunstancias”, sinala.

“Se, por exemplo, a parcela que nos ofrece un propietario ten un lote de madeira a medio turno, podemos encargarnos da xestión da parcela ata o final do turno e executar a seguinte plantación”, explica Óscar.

Os arrendamentos ofrécense cunha duración estándar de 15, 24 ou 30 anos

No caso de parcelas con madeira a final de turno que acorden un alugueiro posterior á corta, Navigator tamén pode ofrecerlle ao propietario a compra da madeira. Normalmente, Navigator compra eucalipto en Galicia só a empresas madeireiras subministradoras, pero nos casos de contratos de alugueiro tamén traballa directamente co propietario.

Fórmulas de pagamento

As modalidades de pagamento son flexibles e adáptanse igualmente ás necesidades do propietario ou da comunidade de montes. Pódese acordar desde un pagamento anual ata un pagamento ao final do turno ou un pagamento inicial, existindo tamén fórmulas mixtas negociables.

“Dependerá sobre todo das necesidades do propietario. Non é o mesmo o caso dunha persoa xubilada que o dunha persoa nova con fillos ou o dun propietario de mediana idade sen responsabilidades financeiras”, sinala Óscar Fernández. “O importante para o propietario é a fiabilidade do que se asina. Navigator ten 70 anos de experiencia en xestión forestal e nunca deixou de investir no bosque, cumprindo sempre todos os seus compromisos”, destaca.

As modalidades de pago son flexibles, en función dos intereses do propietario

“Nese sentido, podemos falar dos acordos que asinamos como plans de pensións asegurados ou como herdanzas aseguradas”, considera.

Características das parcelas e xestión

As parcelas que Navigator aluga ou compra en Galicia e Asturias teñen que ser aptas a nivel legal para a plantación de eucalipto. A empresa solicita unha parcela mínima de 5 hectáreas, aínda que, se un propietario alcanza esa superficie coa suma de dúas parcelas próximas, tamén é posible chegar a un acordo.

Nestes momentos, Navigator ten máis dun cento de contratos asinados en Galicia e Asturias.

Estudo da parcela e elección da planta

Antes de facer unha oferta polo alugueiro ou a compra da parcela, o equipo técnico de Navigator encárgase de realizar, de forma gratuíta, un completo anteproxecto da plantación, que inclúe a análise e caracterización dos solos e a elección das especies máis adecuadas.

Navigator traballa cun catálogo de plantas que inclúe clons de eucalipto globulus —que garanten un aumento da rendibilidade de ata un 40 % en relación cunha planta de semente non mellorada—, eucalipto nitens e híbridos.

“Contamos co mellor material xenético, adaptado a distintos riscos, como fungos, pragas ou temperaturas elevadas, para que a plantación sexa segura e cos menores riscos posibles”, subliña Óscar Fernández.

“Contamos co mellor material xenético, adaptado a distintos riscos, para que a plantación sexa segura” (Óscar Fernández)

Nesta tarefa de elaboración do proxecto de plantación, Navigator conta co asesoramento do Instituto Raíz, o centro de maior prestixio de Europa na mellora xenética do eucalipto.

Xestión da plantación: abonados e rozas

Tras a plantación, a empresa encárgase da súa xestión durante todo o ciclo. Así, están previstos dous abonados de mantemento —ademais do inicial—, así como rozas periódicas cando sexa preciso, co obxectivo de garantir a maior produtividade posible do cultivo.

“O propietario despreocúpase, pois a xestión da plantación faise de forma profesional”, resume Óscar Fernández.

O equipo técnico de Navigator en Galicia conta con persoal cualificado, con moitos anos de experiencia e integramente galego.

O Servizo de Montes de Lugo e o Distrito Forestal IX Lugo-Sarria, dependentes da Consellería do Medio Rural, presentaron a programación de outono de 2026 das Cadeiras de Divulgación Forestal, integrada no programa de formación continua agroforestal de AGACAL. A iniciativa contempla sete accións formativas que se desenvolverán no concello de Lugo entre setembro e novembro, co obxectivo de ampliar os coñecementos sobre diferentes materias relacionadas coa actividade forestal e coa cadea forestal-madeira. As actividades están dirixidas principalmente a persoas vinculadas profesionalmente cos sectores produtivos relacionados coa cadea forestal-madeira, así como a aquelas que teñan expectativas de incorporarse a estes ámbitos. Entre os destinatarios teñen especial presenza os mozos e mozas do rural galego, ademais de técnicos, xestores, estudantes e outras persoas interesadas na xestión forestal e no aproveitamento sostible dos recursos. Sete propostas formativas A programación dará comezo o xoves 17 de setembro cunha acción sobre Normativa básica para Xuntas Reitoras de Montes Veciñais en Man Común (código FC2026F127078). O mércores 23 de setembro será a quenda do curso Rexistro de masas frondosas consolidadas (FC2026F127080). Xa en outubro, o sábado 17, impartirase un Taller de poda de castiñeiro (TT2026F127042), mentres que o venres 23 de outubro terá lugar o Taller de marcaxe de frondosas (FC2026F127084). A programación completarase durante o mes de novembro con tres propostas: un Taller de identificación de cogomelos comerciais (FC2026F127083), unha acción sobre Xestión de agrupacións de xestión forestal (FC2026F127085) e outra centrada na Restauración de zonas queimadas (FC2026F127079). Preinscrición aberta As persoas interesadas en participar nas accións formativas poden realizar a súa preinscrición a través da plataforma de formación de AGACAL, no apartado de accións formativas. A organización informa de que para obter máis información tamén se pode contactar co teléfono 982 828 626 ou co enderezo electrónico xbruna@xunta.gal. Con esta programación, as Cadeiras de Divulgación Forestal buscan contribuír á mellora da formación e da especialización das persoas vinculadas ao sector forestal, promovendo ao mesmo tempo unha xestión sostible dos montes e dos seus recursos.

A conselleira do Medio Rural, María José Gómez, presentou hoxe en Muíños o proxecto piloto da Xunta de valado virtual do gando vacún para a prevención de incendios forestais. Neste acto, estivo acompañada polo director xeral de Defensa do Monte, Manuel Francisco, e polo director-xerente de Seaga, Martín Martínez. A iniciativa enmárcase, segundo explicou a conselleira, no convenio de colaboración subscrito entre o Goberno galego e a empresa pública Seaga para a xestión da biomasa nas faixas secundarias. O seu principal obxectivo é fomentar a roza natural que realiza o gando vacún en extensivo cun dispositivo para monitorización e posición GPS dos animais, limitando a súa zona de pasto, para así poder manter limpas de matogueira as franxas próximas ás vivendas. Neste contexto, Gómez agradeceu a todas as partes implicadas no proxecto a súa contribución, empezando polos gandeiros e continuando polo Concello e a empresa Innogando, e salientou que “na tarefa vital da prevención é imprescindible que esteamos todos involucrados”. Asemade, a titular de Medio Rural salientou que os colares virtuais do gando están fabricados en Galicia e que esta tecnoloxía constitúe unha ferramenta “moi útil” para a xestión do gando, a mellora da calidade de vida dos gandeiros e para a prevención do lume. E expresou o seu desexo de que este proxecto piloto que nace en Muíños se poida estender a outros lugares de Galicia. Vantaxes do sistema Entre as vantaxes do sistema, a conselleira enumerou a posibilidade de localizar e enviar a posición GPS de cada animal en intervalos de 10 minutos, todos eles visibles desde a aplicación móbil que manexe o gandeiro, así como a capacidade de monitorizar as 24 horas do día o comportamento do gando e as súas rutinas, proporcionando información moi útil para anticiparse a enfermidades ou detectar, por exemplo, os celos das reses. Outra utilidade do proxecto é a de impedir, de xeito automático, que os animais saian dun recinto concreto, previamente delimitado polo gandeiro na súa app. Se o animal trata de saír, recibe unha pequena descarga eléctrica que lle fai recuar. Así mesmo, cómpre indicar outras bondades do sistema, que veñen dadas pola súa autonomía solar, sendo totalmente independente de cargadores eléctricos e eficiente desde o punto de vista enerxético, e tamén a súa autonomía de funcionamento, xa que conta cunha rede propia de cobertura.

O Programa de Recoñecemento de Montes do sistema de certificación forestal PEFC pon en valor o traballo de comunidades que apostan por un modelo de xestión integral, compatible coa produción, a conservación da natureza e o servizo á cidadanía. A Comunidade de Montes Veciñais en Man Común de Riomao, no concello da Veiga, é un dos montes recoñecidos por PEFC e encerra unha historia grande. Case 1.700 hectáreas de monte, seis persoas residindo habitualmente na aldea e un compromiso firme coa conservación e a xestión sostible converten este lugar nun exemplo de resistencia e visión de futuro. Unha vida dedicada ao monte Benjamín Fernández Balboa, presidente da comunidade, lembra con nostalxia aqueles tempos nos que o monte era o centro da vida. "Desde pequeno xa viña por aquí co gando, coas cabras e as ovellas", relata. Daquela, o pobo de Riomao contaba con preto de 200 persoas que habitaban unhas 30 casas. El mesmo chegou a durmir tres noites nos outeiros co gando, unha experiencia que garda na memoria como parte dese vínculo indisoluble coa terra.

"Desde pequeno viña coas cabras e ovellas ó monte. Daquela eramos 200 persoas na aldea, hoxe quedamos 6"

O monte era entón un espazo vivo, cheo de actividade. "Toda unha vida no monte", resume. "Cando eramos novos, porque non había outra cousa, os novos, os rapaces, pois andábamos co gando. Era o que facíamos." Cabras, ovellas e vacas percorrían as ladeiras, exercendo unha desbroza natural que mantiña o monte limpo. Un pobo que marcha, un monte que resiste O paso do tempo trouxo cambios profundos. "Agora somos tres comuneiros, somos seis persoas aquí na aldea", confesa Benjamín. O minifundio, a mecanización do campo e a falta de oportunidades empuxaron aos máis novos a buscar horizontes fóra. "Estes puebliños acabarán quedando sen xente. Por desgraza, porque, a ver, isto non se debería de perder, pero os anos pasan, os maiores morremos, e os novos non queren vir", lamenta. Aínda que recoñece que "agora hai unha nova tendencia a querer irse para a aldea", impulsada quizais polo coronavirus, Benjamín é realista: "Para a aldea os novos non veñen, porque non teñen medio de vivir". A dureza da vida no rural, o illamento e a falta de servizos fan que, por moi bonito que sexa estar xubilado na aldea uns días, "tamén chega un momento que tamén te aburre".

Hai importantes áreas de frondosas, con carballeiras e reboleiras que ocupan o 55% da superficie xestionada, xunto a masas de piñeiro silvestre, negral e alerces

Un monte certificado e ben xestionado A pesar do despoboamento, o monte de Riomao -coñecido como Biduedo e Serra do Eixe- mantense vivo grazas a unha xestión activa e profesional. Con case 1.700 hectáreas, das cales máis de 1.100 son monte arborado, é un dos montes máis extensos do concello da Veiga, o municipio de maior superficie da provincia de Ourense, con preto de 30.000 hectáreas. A especie principal é o piñeiro silvestre, adaptado a esta zona de montaña, pero o monte conta cunha notable biodiversidade: unhas 300 hectáreas de piñeiro negral (tanto corsicana como hispánica), ademais de plantacións de piñeiro uncinata e alerce. Hai tamén importantes áreas de frondosas, con carballeiras e reboleiras que ocupan o 55% da superficie xestionada. Benjamín destaca ademais a calidade dos castiñeiros: "Saía moita castaña de Riomao. Ademais moi boa. É unha castaña moi doce, moi boa para comer, para asar, todo iso." "O monte agora está moi ben preparado, está moi ben coidado", asegura Benjamín. "Os pinos ben podados, está todo ben coidado. As pistas, para poder entrar, para poder limpar, traballar nel, pois están limpas." E pon en valor un feito crucial: "Tivemos a sorte que non nos ardeu, porque os que traballan nel, os que o coidan, pois estiveron ao tanto e non deixaron entrar o lume." A certificación PEFC é un selo que avala este bo facer. O monte, ademais, conta cun proxecto de ordenación en vigor e está dobremente certificado, situándose como un referente en xestión forestal sostible no sur de Europa.

 "Por responsabilidade social corporativa non facemos plantacións monoespecíficas", subliña Hugo.

Innovación e ciencia ao servizo do monte Hugo Rodríguez García, director técnico e CEO de Ametlam S.L., a empresa encargada da xestión, explica que no monte se desenvolven proxectos punteiros. O máis destacado é o marteloscopio -unha parcela de investigación forestal dunha hectárea na que cada árbore está numerada e xeoposicionada-, que conta con 636 pés e forma parte da rede europea de marteloscopios.

O monte conta cun marteloscopio, unha parcela de investigación dunha hectárea

"Estamos nunha plataforma dixital para que calquera universidade ou centro tecnolóxico poida vir facer prácticas cos seus alumnos", sinala Hugo. Ademais, existe un xemelgo dixital do marteloscopio, creado tanto cun escáner láser portátil (SLAM) como cun dron equipado con Lidar (un sistema de medición por láser). O monte está involucrado en proxectos europeos como Heat for Forest, para a detección temperá de fumes de incendios, e conta con sensores de son e fototrampeo para establecer unha liña base de biodiversidade, analizando as aves forestais e morcegos presentes. Tamén se están a realizar campañas de clasificación de madeira estrutural e existen parcelas de ensaio con diferentes tecnoloxías lidar. A restauración hidrolóxico-forestal é outra das liñas de traballo. Tras un incendio causado por un raio en 2016, restauráronse unhas 50 hectáreas con catro especies diferentes (tres de coníferas e unha de frondosa caducifolia) para crear un cortalumes verde. "Por responsabilidade social corporativa non facemos plantacións monoespecíficas", subliña Hugo.

O presente e o futuro da xestión forestal A xestión do monte de Riomao é un exemplo de como a tradición e a innovación poden camiñar da man. Ametlam, creada en 2018, desenvolveu un software propio chamado Sinergia, que integra simuladores forestais, calculadora de carbono e un módulo de trazabilidade que permite que o 100% da madeira posta no mercado -máis de 30.000 metros cúbicos o ano pasado- estea trazada na orixe. Esta ferramenta, ademais, serve de canle de comunicación cos propietarios, permitíndolles facer un seguimento en tempo real da xestión dos seus montes. O futuro do monte pasa por diversificar os recursos. Ademais da madeira, estase a traballar na creación dun coto micolóxico e na explotación de froitos do bosque, como o arando silvestre. Tamén hai proxectos de resinación noutros montes xestionados.

Un exemplo de que mesmo as comunidades máis pequenas, cando hai compromiso, poden facer moito pola conservación da biodiversidade e o futuro do territorio.

Unha mirada esperanzada Benjamín Fernández Balboa pecha a conversa cunha reflexión agridoce. Sabe que o seu pobo, como tantos outros, camiña cara á desaparición, pero tamén ve como o monte, grazas ao traballo de xestión, se mantén vivo e xeneroso. "Oxalá que non", di sobre o futuro do pobo, "pero penso que si. Que pode que se acabe isto." Porén, o legado que deixan é inmenso: un monte ben coidado, certificado e que xera recursos, emprego e coñecemento. Un exemplo de que mesmo as comunidades máis pequenas, cando hai compromiso, poden facer moito pola conservación da biodiversidade e o futuro do territorio. A CMVMC de Riomao demostra que a xestión forestal sostible non só é posible, senón que é o camiño para que estes montes, testemuñas dunha forma de vida en extinción, sigan sendo un recurso para as xeracións vindeiras. Con ese obxectivo, a certificación PEFC do monte preséntase como o recoñecemento a décadas de traballo e a certeza de que, a pesar do despoboamento, hai quen segue a coidar o monte con ollada de futuro.

A aplicación móbil ALume é unha ferramenta para que a cidadanía poida alertar dun xeito áxil e sinxelo de incendios forestais e favorecer a detección temperá. Está xa dispoñible para descarga, tanto para sistema operativo Android como para iOS. ALume conta cunha interface moi intuitiva, deseñada co obxectivo de facilitar ao máximo posible o seu uso. Deste xeito, a través do menú que aparece na súa pantalla principal pode darse un aviso a través da aplicación ou chamando ao 085.  Desde a súa posta en marcha en xuño a aplicación acumula máis de 7.000 descargas e rexistrou preto de 200 notificacións que contribuíron a axilizar a actuación fronte aos incendios forestais. A aplicación, permite dar a alerta pola existencia dun lume cun par de clics. Unha das vantaxes máis salientables que ofrece esta ferramenta é a posibilidade de enviar a localización exacta do lume, ademais de poder xuntar imaxes capturadas polo alertante, gravacións de son ou achegar observacións. A posta en marcha de ALume é unha das novidades tecnolóxicas incluídas na actualización do Plan de prevención e defensa contra os incendios forestais de Galicia (Pladiga) deste 2026. Unha IA adestrada para axudar a detectar columnas de fume Outra das novidades tecnolóxicas para este verán no Pladiga 2026 é a incorporación da Intelixencia artificial ao sistema interno de xestión de incendios. Grazas a esta tecnoloxía pode crearse de xeito automático unha alerta cando se detecta fume a través das cámaras da rede de videovixilancia, sen necesidade de que avise a un profesional do servizo ou que houbese unha alerta cidadá. Esta IA funciona a partir dunha rede neural que está afeita a ver columnas de fume. Unha vez detectado un incendio, pásase a un moderador para eliminar falsos positivos, e de aí vai á aplicación de xestión de incendios da Xunta. O algoritmo está adestrado desde hai dous anos aproveitando a potente rede de cámaras que implantou a Xunta en 2018. Grazas ao adestramento, o sistema é capaz de detectar fume que o ollo humano non ve na imaxe de videovixilancia ata que esta é ampliada. O obxectivo é lograr configurar un sistema híbrido entre humano e máquina para auxiliar e contribuír a mellorar os tempos de resposta na loita contra os incendios forestais. Tanto a posta en funcionamento da aplicación como a incorporación da IA son recursos fundamentais na detección temperá dos lumes e favorecerán a anticipación do propio servizo de cara á primeira intervención no lume. De media, o dispositivo tarda en chegar 20 minutos ao incendio dende o momento no que se detecta un foco. Con estes dous sistemas, a IA e a nova APP, preténdese mellorar a detección temperá, reducir este tempo de resposta e impulsar aínda máis a anticipación.

A Agrupación de Productores de Castaña Hibrida Premium del Noroeste (Casprenor) organiza o vindeiro domingo 23 de agosto, ás 16:00 horas, unha xuntanza aberta na Finca Capeáns, na Baña (A Coruña), dirixida a produtores, propietarios e persoas interesadas no cultivo do castiñeiro e na produción de castaña. A actividade será de carácter práctico e desenvolverase directamente no campo, coa visita a diferentes plantacións para coñecer experiencias e solucións aplicadas no día a día das explotacións. Entre os asuntos que se abordarán estará o rego por goteo, con exemplos reais de instalacións e explicacións sobre o manexo da auga, especialmente nos primeiros anos das plantacións e en períodos de déficit hídrico. A xornada incluirá tamén a presentación de maquinaria para a recolección, así como sistemas destinados ao calibrado e clasificación da castaña. Os asistentes poderán coñecer as súas posibilidades, funcionamento e adaptación ás distintas explotacións. Outro dos temas será o pastoreo extensivo nos soutos e o seu posible uso para controlar a vexetación e reducir labores de desbroce. A xuntanza será gratuíta e estará aberta tanto a persoas asociadas como non asociadas a CASPRENOR. A organización recomenda confirmar previamente a asistencia. Máis información e inscricións

O piñeiro radiata, con gran presencia en Galicia sobre todo na provincia de Lugo, está a avanzar pasos na súa mellora xenética. No medio prazo, o desafío sitúase en lograr piñeiros resistentes ós fungos das bandas, pero entre tanto, Galicia optou por desenvolver unha mellora xenética en base ós caracteres madeireiros da conífera (crecementos, forma e calidade). Os primeiros resultados do proceso de mellora xenética de piñeiro radiata trasladaranse a monte a partir deste outono. A FundaciónArume anuncia a próxima instalación en monte de 10.000 plantas de piñeiro radiata de alta xenética, obtidas mediante reprodución vexetativa (estaquillado) a través do Grupo Operativo Piña, enfocado na mellora xenética das coníferas presentes en Galicia. No marco deste proxecto, impulsado pola Fundación Arume, creáronse tres campos de pés nai cun total de 1.890 plantas, cultivadas en formato seto para a produción de estacas enraizadas de ‘Pinus radiata’. Para a selección do material dos campos de pés nai, valorouse vigor e forma das árbores candidatas, a partir dos horto sementeiros galegos de piñeiro radiata instalados no seu día pola Xunta. A selección final fíxose sobre árbores de 12 anos que presentaban unha alta calidade, cunha altura media superior a 13 metros, 21 centímetros de diámetro do tronco e bo fuste. Os campos de pés nai están situados nos viveiros forestais de Tragsa (Maceda, Ourense), Hifas Foresta (Beariz, Ourense) e Costa de Lóngaras (Abadín, Lugo). Como paso previo á comercialización da planta forestal producida nos campos de pés nais, estes deben darse de alta no rexistro de campos de pés nai da Consellería do Medio Rural da Xunta de Galicia, un proceso agora en trámite, coa perspectiva de iniciar a instalación de planta en monte no outono 2026 - inverno2027, primeiro con parcelas demostrativas e logo con venda comercial libre. Está previsto acadar a plantación de polo menos 10.000 plantas do piñeiro radiata seleccionado nos próximos meses. Este proceso demostra, en primeiro lugar, a viabilidade de extender as melloras xenéticas dos pés de maior calidade a través da multiplicación vexetativa por estaquilla (en lugar de por sementes), unha tecnoloxía na que os viveiros galegos contaron co asesoramento técnico de especialistas da Cooperativa de Mellora Xenética Forestal de Chile. Cómpre tamén ter en conta que a nivel comercial, a recomendación é que a instalación de novas parcelas de piñeiro radiata se faga en zonas de Galicia que presenten unha baixa afección dos fungos das bandas, pois a día de hoxe, aínda non existe material de piñeiro radiata resistente a estes fungos. En zonas afectadas polas bandas, outras coníferas máis resistentes a esta doenza son a día de hoxe as principais alternativas, caso do piñeiro do país (‘Pinus pinaster’) ou do piñeiro taeda. Piñeiro do país (‘Pinus pinaster’) resistente ó nematodo O Grupo Operativo Piña leva tamén catro anos traballando con campos de pés nai de piñeiro do país (‘Pinus pinaster’) resistente ó nematodo do piñeiro, co viveiro de Tragsa como referencia deste proceso. Froito do traballo realizado, a produción de planta forestal de piñeiro do país resistente ó nematodo é xa unha realidade comercial. A Fundación Arume confía en que os resultados acadados animen a máis viveiros a incorporar esta tecnoloxía aos seus procesos produtivos de planta de calidade, de xeito que Galicia faga máis robusta e avanzada a xenética das súas masas forestais, con mellores crecementos e resistencia a ameazas biolóxicas e abióticas. O Grupo Operativo Piña O Grupo Operativo Piña está conformado pola Fundación Arume (entidade coordinadora), a Asociación Forestal de Galicia, Hifas Foresta e viveiros Costa de Lóngaras. Como entidades colaboradoras, está a Asociación Sectorial Forestal Galega, (Asefoga) o Centro de Investigación Forestal de Lourizán e a Dirección Xeral de Planificación e Ordenación Forestal (Xunta de Galicia). O Grupo ten ademais subscrito senllos acordos de colaboración con Tragsa e coa Cooperativa de Mejoramiento Genético Forestal de Chile. O proxecto está cofinanciado con axudas para a execución de proxectos innovadores por grupos operativos da AEI da UE, convocadas pola Axencia Galega de Calidade Agroalimentaria (Agacal). https://www.campogalego.gal/o-traballo-xenetico-e-ferramenta-mais-util-contra-os-fungos-das-bandas-nos-pineirais-de-radiata/

A Operación Centinela xa está en marcha en Galicia para reforzar a vixilancia dos montes fronte aos incendios forestais. A misión, iniciada o pasado luns, 10 de agosto, contempla o despregamento de 35 patrullas terrestres e dous equipos de mantemento móbil por todo o territorio galego, que permanecerán operativos ata o 25 de setembro. O director xeral de Defensa do Monte, Manuel Francisco, recibiu no Centro de Coordinación Central de San Lázaro o xeneral de brigada Andrés González, Jefe de la Fuerza Galicia (JEFZA Galicia) da Operación Centinela, nun encontro destinado a avaliar o inicio desta misión de vixilancia. O principal obxectivo do dispositivo é reforzar a vixilancia e facilitar a identificación dos potenciais causantes dos incendios, ademais de incrementar o efecto disuasorio da presenza militar nos montes ante posibles prácticas delituosas. O despregamento é posible grazas ao convenio asinado entre a Consellería do Medio Rural e o Ministerio de Defensa. Este ano, a operación adiántase cinco días respecto ao ano anterior e conta cun investimento da Administración autonómica de preto de 594.000 euros. O dispositivo poderá complementarse, cando sexa necesario, con vixilancia aérea mediante unidades de dron, segundo contempla a operación. Durante a xornada, o xeneral de brigada Andrés González tamén coñeceu as instalacións do Centro de Coordinación Central de San Lázaro, así como a estrutura organizativa da loita contra os lumes en Galicia e as ferramentas informáticas empregadas nas tarefas de prevención e extinción.