“O bo de pertencer a unha cooperativa é que sabes que o 100% dos beneficios revirten dun xeito ou doutro na túa explotación”

Óscar López Sánchez ten 44 anos e colleu o relevo do seu pai á fronte da explotación familiar cando este se xubilou no ano 2012. Desde entón, aumentou o número de cabezas e foi mellorando no posible as instalacións. “O establo é antigo e leva reforma tras reforma”, recoñece.

Para aliviar a carga gandeira e a saturación de camas, alugou o establo a un veciño que se xubilou para trasladar a el a recría, pero o crecemento orgánico da granxa é tal que o espazo volve quedar escaso. “O meu veciño Manuel sempre me di que o meu é o establo máis rendible por metro cadrado de Galicia”, bromea Óscar.

É consciente de que o principal factor limitante da súa explotación son as instalacións coas que conta. Na nave de produción os pasillos son estreitos, igual que os cubículos. A das xovencas tamén ten limitacións de espazo, polo que habilitou patios para que poidan saír ao exterior, algo que tamén poden facer as vacas secas e mesmo as que están en produción.  

O meu veciño Manuel sempre me di que o meu é o establo máis rendible por metro cadrado de Galicia

Están a muxir entre 180 e 190 animais, cunha produción total no ano 2025 de 2,4 millóns de litros de leite. Entregan á cooperativa Aira, da que son socios, e que lles proporciona a maioría de servizos no día a día da granxa, desde a alimentación do gando, os servizos veterinarios, o control da recría, a podoloxía, a xestión económica, etc.

Cátering para as vacas e as xovencas

Gandería Escaleira atópase en Veiga de Louseiro (Sarria), a uns 5 km das instalacións nas que a cooperativa fai a mestura húmida que subministra a unhas 40 explotacións da zona. Diariamente, ás 7 e media da mañá, o camión de Aira chega á explotación e deposita a comida directamente no pesebre a cada un dos tres lotes de produción cos que conta a granxa.

Un robot arrimador encárgase despois durante todo o día de achegar a mestura para facilitar a inxesta por parte das vacas, que no ano 2025 comeron unha media de 49 quilos por vaca e día (cunha inxestión de entre 26 e 26,5 kg de materia seca por vaca e día), o que equivale a uns 9.000 kg de mestura húmida diarios.

Para as vacas secas elabora a ración por medio do carro mesturador da CUMA de Sarria

Un sistema semellante, pero de mestura seca, que facilita que a ración se poida conservar durante varios días, é o que utiliza para as xovencas de recría. Aira sírvelle tamén unha terceira ración de preparto para as vacas secas e xovencas próximas. Este sistema descarga a Óscar de moito traballo. A propia cooperativa é tamén a que se encarga de recoller e ensilar a forraxe que producen as fincas da explotación.

Crecemento constante coas instalacións como limitante

Óscar leva xa 21 anos á fronte da explotación, nos que o crecemento foi constante. “Empezaron os meus pais e eu collina cando se xubilaron, incorporeime con 23 anos”, conta. Daquela contaban con 40 vacas en muxido e un censo total de animais de 90 cabezas. Hoxe, o censo total é de 364 animais, dos que 217 son vacas adultas e 147 xatas e xovencas de recría.

Para alixeirar a carga de animais no establo destinado hoxe a produción, que estaba moi saturado de vacas e non contaba con cubículos para todas, fai ano e medio alugaron unha nave situada a uns 200 metros, pertencente a un veciño que se xubilou e que a tiña pechada desde o ano 2010, para trasladar alí a recría. “Antes mandara un total de 33 xatas ao Rancho Las Nieves de Zaragoza, porque xa non me collían”, recoñece Óscar.

A taxa de reposición da granxa é do 34%, cunha lonxevidade media de 2,7 partos e unha idade ao primeiro parto nas xovencas de 24 meses

Malia que o establo da recría está a tan só 200 metros e a contar nel con cámaras de videovixilancia que pode controlar desde o teléfono móbil, a detección de celos caeu como consecuencia do cambio de ubicación das xatas en idade de inseminar. “Imos 4 veces ao día a velas, pero non é o mesmo que telas na nave principal”, recoñece Óscar.

Por iso, actualmente o 80% das inseminacións da xatas prodúcense tras tratamento hormonal e só o 20% con celo visto. “Estamos mirando de poñer colares para mellorar a detección de celos porque a fertilidade caeu”, admite.

Dous empregados

A media de produción de leite que vai ao tanque é de 36 litros, cun 3,71% de graxa e un 3,40% de proteína (media de todo o 2025), cun promedio por lactación normalizada a 305 días de 11.720 kg (10.442 kg nas vacas de primeiro parto e 12.533 kg nas vacas adultas).

Entre os plans futuros está a robotización do sistema de muxido e a instalación dunha amamantadora

Ademais de Óscar, a explotación é atendida por 2 traballadores contratados: Abdul, que leva 12 anos, e Medi, que leva 3. Gandería Escaleira busca sobre todo estabilidade na man de obra, pero aínda así, de cara ao futuro, pensa na robotización do muxido e do aleitamento das becerras de recría para facilitar a labor do persoal e reducir as necesidades de persoal.

43 kw de placas solares

Moxen dúas veces ao día, ás 6 da mañá e ás 5 da tarde, nunha sala traseira de 2,8 puntos e lévalles unhas 3 horas. “Modifiquei un pouco os horarios para aproveitar un pouco máis as placas solares pola tarde”, explica Óscar.

A explotación conta con 43 kw de placas solares, instaladas con subvención do INEGA. “Monteinas en dúas fases. As primeiras no 2016, cun total de 13,5 kw e as últimas no 2020, cando pasei a 43 kw”, detalla.

Producimos unha cuarta parte da enerxía eléctrica que consumimos na granxa en todo o ano

“Produzo máis ou menos unha cuarta parte da enerxía eléctrica que consumo na granxa ao ano”, destaca Óscar. A produción das placas fotovoltaicas da granxa no ano 2025 foi de 38,5 MWh. O 72% destinouse a autoconsumo e o restante 28% foi verquido á rede.

Secado selectivo

Traballan na actualidade con tres lotes de produción, con 48, 64 e 67 vacas cada un. “Nos lotes 2 e 3 podo chegar a 72 vacas, para un total de 192 vacas en lactación”, indica. No primeiro lote están as de primeiro parto, e no terceiro as máis vellas e as recén paridas. “Cando seco vacas é cando modifico a composición dos lotes”, explica.

A porcentaxe de vacas un reconto celular alto ao secado é do 23%

Fai 6 anos cambiaron o protocolo de secado, pasando de poñer cánula con antibiótico a todos os animais a non facelo inicialmente en ningún, poñéndolles tan só tapón de secado, pero nos seguintes meses experimentaron un incremento de células que lograron controlar implantando o secado selectivo con antibiótico naquelas vacas con reconto máis alto ou problemas de mamite. A porcentaxe de vacas un reconto celular alto ao secado é do 23% e o reconto medio anual de células somáticas do ano 2025 foi de 227.000.

As vacas en produción teñen a posibilidade de saíren a un patio exterior desde mediados do mes de maio até outubro

Teñen cama de colchoneta, á que dúas veces ao día botan por enriba carbonato con serrín como produto secante. Tamén instalaron ventiladores fai uns 7 anos, tanto nos distintos lotes de produción coma na sala de muxido, para mellorar o confort térmico do gando. “Agora non baixan tanto ao leite no verán”, asegura Óscar.

“O meu establo é moi antigo, ten os teitos baixos e todos os defectos que un se poida imaxinar”, recoñece. Por iso, tanto a recría como as vacas secas teñen acceso libre a un patio exterior, mentres que no caso dos tres lotes de vacas en produción poden saír a fóra tamén desde o final da primavera até o que veñen as primeiras choivas do outono.

Touros de Xenética Fontao

O 100% dos touros que empregan na explotación proceden de Xenética Fontao, a través das campañas anuais de Africor Lugo, que se encarga tamén da realización dos acoplamentos. Nas xovencas poñen seme sexado e nas vacas adultas maioritariamente seme convencional, cunha porcentaxe importante de carne.

Desde fai 7 anos só inseminan con touros A2A2

O intervalo parto-parto nesta gandería sitúase en 442,3 días, con 87,4 días entre o parto e a primeira inseminación e 165,5 días de media entre o parto e a inseminación fecundante, con 2,3 doses de seme empregadas por xestación. Contan con podómetros nas vacas, que queren cambiar por colares para ter máis datos e máis precisos.

50 hectáreas de superficie agraria

Gandería Escaleira conta cunhas 50 hectáreas de superficie agraria, entre fincas propias e outras alugadas. Todas as forraxes producidas, tanto o millo como a herba, son vendidas ao centro de alimentación de Aira, agás a herba seca, que recollen eles mesmos e usan para alimentar o lote de vacas secas.

A explotación dispón de pouca maquinaria propia, tan só a imprescindible para o día a día, como unha pala telescópica ou unha cisterna con tubos colgantes para sacar o purín. Parte dos apeiros para recoller a herba seca, coma o hilerador por exemplo, ou outros que só traballan puntualmente, coma o revolvedor do purín, a sulfatadora ou o remolque para mover o gando desde o establo de recría ao de produción, Óscar mercounos a medias co seu veciño Manuel, que ten outra explotación leiteira a menos dun quilómetro de distancia.

Se estás no campo non estás no establo e acabas desatendendo o gando

“Nin eu nin Manuel somos moi partidarios de ter moita maquinaria e hai apeiros, como o xuntador da herba, que só traballa dous días ao ano para cada un e o revolvedor do xurro catro; é absurdo que teñamos cada un o seu”, xustifica.

Pero ademais, Óscar é cada vez menos partidario de facer el o traballo agrario “porque acabas desatendendo o gando”. “Se estás no campo non estás no establo e ao final se por facer a campaña perdiche unha vaca ou dúas é mellor pagar por facer o traballo”, di.

As vantaxes de pertencer a unha cooperativa

Óscar é un firme defensor das vantaxes de pertencer a unha cooperativa e, no caso de Gandería Escaleira, os servizos básicos da granxa (alimentación, reprodución, recría, maquinaria, insumos, compra do leite, etc.) cúbrellos todos Aira, á que pertencen mesmo desde os tempos de Cogasar, antes da fusión que deu lugar á actual entidade. 

Óscar é secretario do Consello Rector de Aira desde o ano 2018

“Ser socio dunha cooperativa coma Aira dáche tranquilidade, porque sabes que o 100% do prezo do leite é para o socio, igual que o 100% dos beneficios do resto de servizos que presta a cooperativa tamén revirten, dun xeito ou outro, no socio”, defende.