Gandería contra o abandono na Ribeira Sacra ourensá

Foi durante a pandemia cando esta parella do lugar de O Coutiño, no concello ourensán de Parada de Sil, decidiu facerse cargo dunha explotación gandeira de vacún de carne. Nestes anos medrou exponencialmente tanto o número de cabezas de gando como os terreos que manexan para a produción de pastos e forraxes. Un crecemento obtido co esforzo físico e mental de ambos, sen outra axuda.

No tempo libre que lle deixa a explotación, Miguel adícase á súa empresa de servizos agroforestais, que desenvolve o seu labor na bisbarra. Son moitas horas de traballo todos os días do ano pero os resultados foron chegando e din estar orgullosos do logrado ata agora.

Características da explotación

Situada na beira occidental do macizo ourensán, a Gandería Rocío Prol manexa arredor de 40 nais reprodutoras e preto de 15 xatos. Para a recría dispoñen de dous exemplares. O modelo de negocio está orientado á cría e cebo de xatos.

Na cabana gandeira predominan as vacas casinas (tamén coñecidas como asturianas de montaña). E tamén hai exemplares limousine e rubia galega. “Temos maioría de casinas porque sempre nos pareceu que a súa alta rusticidade é ideal para estas zonas e a súa particular climatoloxía. Porque aguantan perfectamente as temperaturas moi baixas.”, di Rocío.

“Por outro lado, son animais con baixa propensión a contraer enfermidades como a mamite. É un gando duro, con boa dureza de patas, e facilidade de parto notable. Eso tamén permite aforrar custos veterinarios”, apunta Miguel. Para os cruzamentos combinan as tres razas, de xeito que os xatos que se venden son altamente híbridos.

Optamos por ter maioría de vacas da raza casina pola súa dureza e rusticidade. Adáptanse perfectamente ao clima e a orografía desta zona

Para o cultivo de pastos e forraxes, a parella manexa unha superficie dunhas 65 hectáreas, das que 6 son de titularidade propia e as outras arrendadas a particulares da zona. “Temos as parcelas divididas entre as que se empregan para pastoreo e as que son solo para sega e ensilaxe. E hai moito monte arborado.”

Precisamente a recuperación de montes foi un dos maiores traballos que tiveron que afrontar nos comezos da explotación. “Boa parte do terreo estaba moi abandonado, con moita maleza, moito monte baixo e moita árbore. A medida que desbrozamos e abonamos, imos gañando superficie. Pero leva o seu tempo polo abandono que había.”

Boa parte do terreo estaba abandonado e leva o seu tempo recuperalo

Nesta explotación, por diferentes motivos, non se cultiva cereal. Tampouco na maioría das que hai por esta parte do macizo ourensán. Así, diferentes variedades de pratenses e mesturas puntuais con trevo para ensilado son os únicos cultivos que manexan.

Ademais dos pastos que os animais consumen no verán e a primavera, a alimentación componse de silo de herba e trevo e con aportacións de herba seca. Os ensilados fanse durante a primavera en función da situación climática.

Cultivamos distintas variedades de herba, con mesturas puntuais con trevo para ensilaxe

Comercialización e traballo da terra

O mercado do gando da explotación ten dúas liñas claramente diferenciadas. Unha delas consiste en vender a particulares da zona. Pero a saída comercial máis importante é o matadoiro do Carballiño, que se encarga do sacrificio e distribución da carne que produce a granxa.

Polo de agora, a produción de xatos é a única vía de negocio que están a desenvolver dende a parte gandeira. Non desbotan no futuro criar algún boi ou vaca de desvelle debido á alta demanda e bos prezos que se están a pagar. E non ven na venda de animais para vida unha posibilidade a curto prazo.

Como outros proxectos gandeiros que logo acaban sendo referentes, a explotación naceu un pouco por casualidade. “Eu era peluqueira e durante a pandemia tiven que ir ao paro. Cadrou que había un gandeiro que empregaba terras nosas e que se xubilaba. Así que decidimos coller nós a granxa. Primeiro para que as terras non se deterioraran e despois xa como medio de vida.” Rocío e Miguel comezaron con 6 vacas e en cinco anos xa chegaron a 40, polo que a súa vontade de crecemento está clara.

Unha das principais vantaxes da explotación está no feito de que Miguel é tamén propietario dunha empresa de servizos agrícolas e forestais. “Así, non dependemos de man de obra externa para os laboreos nin temos que estar pendentes de que haxa maquinaria dispoñible. Xestionamos todo o proceso en cada unha das parcelas que manexamos.”

Polo de agora estamos centrados na cría e cebo de xatos, que van na maioría para o matadoiro do Carballiño. Máis adiante poderiamos diversificar

A única pega está no clima e a orografía desta zona montañosa. “Precisamos de moita maquinaria e moi especializada. Tanto para atender as necesidades da granxa como para poder dar o servizo en toda a bisbarra. Hai máquinas e apeiros que só se usan uns poucos días e que só valen para inverno ou para verán, pero é preciso telos.” aclara Miguel.

A facilidade ou dificultade para acceder a novas terras é algo moi variable. “Aquí estamos nunha ladeira anortada, que da cara ao val de Lemos. Esa orientación norte fai que os solos non sexan altamente produtivos. Ademais a súa composición rochosa tamén lles resta fertilidade. Esas terras si que poden ser fáciles de arrendar pero son pouco interesantes.”

Por outro lado, as parcelas aquí soen ser moi pequenas e moitas delas levan moitos anos sen laborear polo que o seu rendemento é baixo e precisan dun forte abonado e rozado sostido no tempo. “Aparte de que hai xa moita masa arborada que proxecta sombra e tamén reduce a fertilidade.”

Eso si, Rocío e Miguel sempre se comprometen cos propietarios das terras que arrendan ou lles ceden a telas limpas durante todo o ano. “Así nós ampliamos a nosa base de produción de pastos e forraxes e eles quedan tranquilos sabendo que está todo limpo.”

A composición dos solos e a orientación dos terreos non axudan, de xeito que temos que laborear e abonar intensamente para que os terreos produzan

Convivencia coa fauna salvaxe

Como en toda Galicia agás nas áreas metropolitanas, a fauna salvaxe tamén supón un problema para esta explotación. “Xa tivemos tres ataques do lobo. Nun deles só quedou a cabeza do xato e nos outros dous chegamos a tempo de curar as feridas que causaran. Agora levamos tempo sen recibir ataques, pero temos visto lobos a pleno día, polo que a preocupación sempre está presente.”

Aínda que os animais atacados polo lobo eran xatos, estes gandeiros temen que se produzan ataques ás nais no momento dos partos. “Tamén estamos a ter bastantes problemas co xabaril. Sobre todo nos campos de sega. Chegas un día e atopas todo fozado. E o mesmo sucede en parcelas de pasto.”

Nas fincas de sega foi preciso arrincar e triturar toda a herba e volvela sementar. “Esto ven arrastrado, creo eu, porque o xabaril se sinte ameazado polo home e o lobo. E a súa reacción é criar durante todo o ano. Agora baixa ata as casas e as hortas. E tamén se mete nos prados cando están as vacas porque ven nelas unha defensa fronte ao lobo. Séntense amparados.”, di Miguel.

Visión do futuro

Malia o despoboamento e as dificultades que conleva calquera proxecto gandeiro, a parella ten unha visión positiva da gandería cárnica desta zona. “Vemos que naceron novos proxectos e que os que xa había se foron profesionalizando cada vez máis. Incluso hai máis variedade de razas.”

O relevo xeracional é un problema como en toda Galicia. Aínda que, a día de hoxe, as explotacións desta zona mantéñense e mesmo medran

Outra cousa é cando se fala de futuro, relevo xeneracional e man de obra. “Pois, como en todo o rural, hai un problema moi grave de relevo xeracional. Non hai elementos para o optimismo de aquí a uns cinco ou dez anos. Ademais, nós non podemos competir con outras zonas de Galicia que teñen terras e cultivos máis produtivos.”

Tanto a gandería como a empresa de servizos teñen o problema que afecta a todos os sectores: a falta de man de obra. “Nós poderiamos ter empregados na explotación. Pero non os atopamos e temos que facer nós todo. Bueno…todo ata onde chegamos. Porque sendo dous é imposible. E eso traballando fins de semana e horas e horas…”