Galego
As altas temperaturas representan unha ameaza crecente para a rendibilidade das explotacións leiteiras. O impacto da calor sobre as vacas de alta produción vai moito máis alá dunha redución puntual da produción de leite: afecta o consumo de alimento, ao metabolismo, á reprodución e a diversos parámetros relacionados coa saúde e o benestar dos animais.
Ante este escenario, o control da tensión térmica converteuse nunha prioridade para gandeiros e nutricionistas, que dispoñen dun amplo abano de ferramentas de manexo e nutrición para minimizar os seus efectos.
Cando aparece o estrés térmico?
A tensión térmica prodúcese cando o balance calórico do animal é positivo, é dicir, cando a produción e ganancia de calor superan a capacidade de disipación do organismo.
En vacas leiteiras de alta produción, este limiar sitúase habitualmente a partir dun Índice de Temperatura-Humidade (ITH) de 68, equivalente aproximadamente a unha temperatura de 24 °C cunha humidade relativa do 50%. Estes animais son especialmente sensibles debido á elevada calor metabólica xerado pola produción de leite e polos procesos fermentativos que teñen lugar no rume.
A zona de termoneutralidade da vaca Holstein sitúase aproximadamente entre os 5 e os 25 °C. Cando se superan estes valores, o animal pon en marcha distintos mecanismos de defensa para disipar calor, como o bafexo, a vasodilatación periférica ou a redución voluntaria do consumo de materia seca.
Precisamente esta diminución da inxesta constitúe un dos principais retos nutricionais durante o verán, xa que pode comprometer a achega de nutrientes necesarios para soster a produción, a fertilidade e o equilibrio metabólico.
Consecuencias produtivas, reprodutivas e sanitarias
As perdas económicas asociadas a estrés térmico son considerables. Diversos traballos describen reducións produtivas que poden oscilar entre 5 e 20 litros de leite por vaca e día, dependendo da intensidade e duración do episodio de calor, así como das medidas de mitigación implementadas na explotación. Con todo, o impacto vai moito máis alá da produción láctea.
-Reprodución:
As elevadas temperaturas afectan negativamente á eficiencia reprodutiva. Durante os meses de verán é frecuente observar unha redución das taxas de concepción, asociada tanto a unha menor expresión dos celos como a alteracións fisiolóxicas que poden comprometer a viabilidade embrionaria temperá.
-Saúde ruminal e metabolismo:
A tensión térmica modifica o comportamento alimentario das vacas. Os animais tenden a realizar menos visitas ao comedeiro, pero con inxestas máis concentradas, o que incrementa o risco de inestabilidade ruminal.
Ademais, a redución da rumia e da produción de saliva diminúe a capacidade tamponadora natural do rume, aumentando a necesidade de adoptar estratexias nutricionais que favorezan unha contorna ruminal estable durante os meses de calor.
Por outra banda, a diminución do consumo de materia seca favorece situacións de balance enerxético negativo que poden afectar á eficiencia metabólica dos animais.
-Benestar animal:
O bafexo continuado constitúe un dos principais indicadores de tensión térmica. Este mecanismo fisiolóxico axuda a disipar calor, pero tamén implica cambios no equilibrio acedo-base do organismo que poden repercutir sobre o metabolismo e a función dixestiva cando as condicións de calor prolónganse no tempo.
O DCAD e o carbonato potásico: equilibrio electrolítico no verán
Un dos piares nutricionais no manexo do estrés térmico é a xestión da Diferenza Catión-Anión da Dieta (DCAD).
Durante os episodios de calor, o incremento da frecuencia respiratoria provoca alteracións no equilibrio acedo-base e modifica as necesidades de determinados minerais. Como consecuencia, as vacas poden requirir unha maior achega de sodio e potasio para manter un adecuado equilibrio electrolítico.
Por iso, durante o verán adoita recomendarse incrementar o DCAD da dieta ata valores comprendidos entre +35 e +40 mEq por cada 100 gramos de materia seca, sempre dentro dunha formulación equilibrada adaptada ás necesidades da explotación.
Neste contexto, o carbonato potásico (K₂CO₃) consolidouse como unha fonte de potasio amplamente utilizada en nutrición de vacún leiteiro. A súa utilización permite achegar potasio e contribuír ao axuste do DCAD da ración de forma eficiente.
Diversos estudos mostraron que a suplementación adecuada de potasio durante períodos de calor pode contribuír ao mantemento do consumo de materia seca e apoiar o equilibrio fisiolóxico dos animais en situacións de elevada temperatura ambiental.
Outras fontes minerais utilizadas habitualmente inclúen o bicarbonato sódico, que ademais achega capacidade tamponadora ao rume. A suplementación con sodio tamén adquire especial relevancia para favorecer o consumo de auga, cuxas necesidades poden duplicarse durante o verán e alcanzar os 150-200 litros por vaca e día.
Capsaicina: o papel dos fitoxénicos no confort térmico
Entre as ferramentas nutricionais emerxentes destacan os aditivos fitoxénicos, e especialmente a capsaicina, principio activo presente nos pementos do xénero Capsicum.
En ruminantes, a capsaicina foi obxecto de numerosas investigacións pola súa posible influencia sobre distintos procesos fisiolóxicos relacionados coa dixestión e a utilización de nutrientes. O seu mecanismo de acción parece estar relacionado coa activación de receptores TRPV1 presentes no tracto dixestivo.
Diversos estudos observaron que a suplementación con extractos estandarizados de capsaicina pode formar parte de estratexias nutricionais orientadas a apoiar o consumo de materia seca e a eficiencia alimentaria durante períodos de estrés térmico.
Así mesmo, algúns traballos describiron efectos positivos sobre parámetros asociados á estabilidade do ambiente ruminal e determinados indicadores fisiolóxicos relacionados coa resposta do animal fronte a situacións de tensión ambiental.
Outras estratexias nutricionais de interese
-Graxa protexida e enerxía concentrada:
A redución da inxesta obriga a incrementar a densidade enerxética da dieta. As graxas protexidas ou graxas bypass constitúen unha ferramenta eficaz para achegar enerxía adicional sen incrementar significativamente a calor derivada da fermentación ruminal.
-Proteína de alta calidade:
A achega de proteína metabolizable debe manterse para soster a produción láctea. As fontes de proteína non degradable en rume (PNDR) permiten optimizar o aproveitamento proteico e mellorar a eficiencia nutricional durante os períodos de calor.
-Tampóns e fermentos vivos:
O bicarbonato sódico, o óxido de magnesio e os fermentos vivos de Saccharomyces cerevisiae forman parte habitual das estratexias nutricionais destinadas a favorecer a estabilidade do ecosistema ruminal e a eficiencia dixestiva durante os cambios no patrón de inxestión característicos do verán.
-Niacina:
A niacina ou vitamina B3 emprégase frecuentemente en programas nutricionais de verán debido á súa participación en diversos procesos metabólicos relacionados co funcionamento normal do organismo.
Manexo en granxa: a outra metade da solución
As medidas nutricionais perden eficacia se non se acompañan dunha adecuada xestión ambiental.
-Sistemas de refrixeración:
A combinación de ventiladores de alta velocidade con sistemas de aspersión de auga continúa sendo unha das medidas con mellor retorno de investimento en explotacións intensivas. Os ciclos alternos de mollado e secado favorecen a evaporación e axudan a mellorar o confort térmico dos animais.
-Deseño de instalacións:
Cubertas elevadas, ventilación adecuada, orientación correcta das naves e materiais reflectores contribúen a reducir a carga térmica sobre o gando.
-Xestión da alimentación:
Distribuír unha maior proporción da ración durante as horas máis frescas do día favorece o consumo de materia seca e mellora a eficiencia alimentaria. Do mesmo xeito, incrementar a frecuencia de empuxe da ración axuda a manter o alimento accesible e atractivo para os animais.
-Auga fresca e accesible:
O acceso permanente a auga limpa e fresca é esencial. Garantir suficiente espazo de bebedoiro e unha adecuada renovación da auga constitúe unha das medidas máis rendibles durante os meses de verán.
-Densidade animal:
Reducir a competencia polo espazo en comedeiros e bebedoiros contribúe a mellorar o confort e o acceso aos recursos en condicións de altas temperaturas.
Coolcare®: unha estratexia integral para afrontar a tensión térmica
A tensión térmica é un desafío multifactorial que require unha resposta integrada. Ningunha medida illada resulta suficiente para afrontar con éxito os efectos da calor sobre a vaca leiteira de alta produción.
Co obxectivo de apoiar as explotacións durante os períodos de elevadas temperaturas, De Heus desenvolveu Coolcare®, unha estratexia integral que combina recomendacións de manexo con solucións nutricionais específicas para vacún de leite.
Coolcare® incorpora unha combinación de buffers, fontes minerais, capsaicina e tecnoloxías de conservación destinadas a favorecer a estabilidade da mestura no comedeiro e apoiar o equilibrio nutricional dos animais durante os meses máis cálidos do ano.
Este enfoque busca contribuír ao mantemento do consumo de alimento e auga, preservar a calidade da ración durante máis tempo e facilitar a aplicación de programas nutricionais adaptados ás condicións estivais.
A eficacia de calquera estratexia fronte á tensión térmica depende da súa correcta integración coas medidas de ventilación, refrixeración, dispoñibilidade de auga e manexo xeneral da explotación. Por iso, a avaliación individualizada de cada granxa resulta fundamental para establecer as recomendacións máis adecuadas.
Ante un escenario climático cada vez máis esixente, a anticipación e a planificación seguirán sendo as mellores ferramentas para reducir o impacto da calor sobre a produtividade e a eficiencia das explotacións leiteiras.
Para obter máis información sobre as estratexias de alimentación e manexo aplicables durante os períodos de tensión térmica, consulte co equipo técnico de De Heus.
Control OJD
