“Co muxido robotizado minimizamos factores de risco asociados ás mamites”

Borja Apellániz forma parte do equipo de veterinarios de Albaikide (Navarra), unha comunidade onde os robots de muxido gañan terreo día a día como alternativa á falta de man de obra en explotacións familiares. Como técnico de calidade de leite, o 30% das granxas que asesora Borja están xa robotizadas, cun total de 101 robots de muxido instalados.

Como veterinario, Borja defende as vantaxes que outorgan os sistemas de muxido robotizado á hora de controlar as mastites na granxa. “A análise de datos converteuse en fundamental para xestionar o rabaño e o robot ofrécenos multitude de datos de gran valor”, indica.

Deste xeito, afirma “é posible adiantarnos á aparición dunha mamite clínica, detectando alteracións de saúde do ubre de forma precoz”. Pola contra, no muxido convencional, “moitas veces cando detectamos unha mastite nunha sala de muxido xa é clínica”, relata.

Moitas veces cando detectamos unha mastite nunha sala de muxido xa é clínica

Os informes de saúde do ubre, en base aos sensores que posúe o robot (condutividade eléctrica, desviación da produción, reconto de células somáticas), son clave para unha detección precoz das mamites. “Os gandeiros actúan normalmente cando o reconto celular xa se disparou a 2 millóns e a condutividade está tamén disparada, pero deberíase actuar antes, cando se desencadean os primeiros síntomas”, recomenda.

“Cando se produce unha inflamación intramamaria o primeiro parámetro que se altera é a condutividade. Pode producirse de forma máis progresiva ou de forma máis aguda, pero é un indicativo claro. Ademais, existen outros sinais de alerta temperá. Por exemplo, en mamites causadas por Gram positivo, o desvío da produción tamén se produce desde varios muxidos anteriores”, explica Borja.

O aumento da condutividade eléctrica e a caída na produción son síntomas claros dunha inflamación intramamaria

A configuración do robot é determinante para detectar estas anomalías nos momentos iniciais. “Habitualmente prodúcense desvíos na produción con respecto aos muxidos anteriores do 10-15%, pero se temos axustado que salte a alarma do robot cando os desvíos de produción son do 20% e nos días anteriores á mamite a caída de produción foi do 15% non nos decataremos”, advirte.

Por iso, propón realizar unha serie de axustes no robot, tanto nos parámetros de condutividade como de desvíos de produción, para evitar que poida pasar desapercibido algún animal cun problema de mamite en estado inicial. Pero isto implica ter máis alertas por unha maior sensibilidade no software que analiza os datos e, polo tanto, máis animais a revisar. “Iso pode ter a parte negativa dos falsos positivos, pero axúdanos a detectar mamites de forma máis precoz”, reitera.

Distribuír o tempo libre, un factor clave

Co muxido robotizado, asegura Borja, ademais dunha detección máis precoz, “minimizamos os factores de risco asociados ás mastites porque somos capaces de optimizar determinados parámetros de muxido para lograr unha maior eficiencia”, asegura.

Estes axustes en parámetros específicos do robot (tempos de estimulación, retirada, etc) a respecto da rutina de muxido preestablecida por defecto poden realizarse de maneira individualizada, por grupos de animais ou de forma global para todo o rabaño (tendo en conta por exemplo factores como os días en leite).

Debemos fomentar muxidos confortables e vacas sen estrés

En todo caso, Borja recomenda priorizar a saúde do ubre das vacas antes que a produtividade máxima da propia máquina de muxido. “Nas miñas granxas gústame traballar cun tempo libre do robot de entre o 10 e o 15%, priorizando a integridade dos tetos e favorecendo muxidos confortables e vacas sen estrés”, destaca.

Só se temos sospeita de que están fallando os niveis de pulsación e baleiro facemos medicións dinámicas nos robots

“En granxas con menos tempo libre hai vacas que poden estar penalizadas, por exemplo vacas de alta produción que non se muxen as veces necesarias”, argumenta. Neses casos, o veterinario de Albaikide é partidario de variar certos axustes do robot, como diminuír o tempo de limpeza, estimulación e retirada e axustar baleiro e pulsación en función do fluxo, para evitar que esas vacas altamente produtivas non se muxan correctamente, incrementando así as probabilidades de contraer unha infección intramamaria.

En canto aos permisos de muxido, defende que “cando tes vacas de 40-45 litros esperando para muxirse non é lóxico deixar entrar a unha que dá 8 litros. Non pasa nada por situar en 10 ou 12 litros os permisos de entrada ao robot”.

Cando tes vacas de 40-45 litros esperando para muxirse non é lóxico deixar entrar a unha que dá 8 litros

Pero considera que as variacións e axustes a realizar son sempre unha decisión multifactorial: “hai que mirar tempo libre, diferenciar primíparas e multíparas e buscar un máximo de muxidos nos primeiros 40-45 días para estimular a produción de leite nese período, que é a que che vai dar a persistencia no resto da lactación”, asegura.

Non podemos priorizar a integridade dos tetos duns animais en detrimento doutros, debe haber un equilibrio en todo o rabaño

En todo caso, asegura que “non se debe priorizar a integridade dos tetos duns animais en detrimento doutros, debe haber un equilibrio en todo o rabaño”, defende. “Se os rexeitamentos son altos en vacas primerizas e vacas recentemente paridas é probable que sexa por escaseza de tempo libre no robot, que acaba penalizando a estes grupos de animais por xerarquía. Se, pola contra, as vacas non entran ao robot pero este problema se distribúe de maneira uniforme e o tempo libre do robot é suficiente, é posible que sexa un problema de alimentación, é dicir un desaxuste nutricional que fai que as vacas non acudan ao robot”, argumenta.

Análise dos datos: os muxidos incompletos

Nas visitas á explotación, o equipo técnico de calidade de leite de Albaikide o primeiro que fai é entrar no software do robot. “Aporta unha visión xeral da explotación para despois analizar en detalle os informes que fan referencia á calidade de leite (informes de saúde, muxidos fallidos, etc). Eu no que máis me fixo é en parámetros como muxidos vaca/día, porcentaxe de muxidos incompletos e estancia das vacas no robot”, exemplifica Borja.

Gústame que o fluxo de leite por minuto no robot sexa de 2 litros

“Miro que o número de muxidos incompletos non sexa moi elevado e que o número de muxidos e medias de produción se manteñan estables. Tamén a estancia media das vacas no robot, que adoita estar en 6 minutos e medio entre entrar ao box, muxirse e saír. Gústanos que o fluxo de leite por minuto no robot sexa de 2 litros”, detalla.

“Unha vez que revisamos os datos do robot, collo o mono, as botas e a paleta e fago tests de California a aqueles animais que consideramos dubidosos ou problemáticos. Facemos nós mesmos todo o proceso tanto na granxa como no laboratorio: toma de mostras, cultivo, antibiograma e informe”, conta. “A vantaxe do robot é que nos permite facer un test de california virtual a todas as vacas diante da pantalla do ordenador tomando un café”, valora.

Revisión das instalacións e dos silos

A última fase da visita a unha explotación por parte do equipo de calidade de leite de Albaikide consiste na revisión dos distintos elementos da explotación: cubículos, corredores, bebedeiros, silos, etc. “No mes de outubro, que é cando normalmente se abren os silos de millo, facemos moito fincapé na calidade forraxeira e dos silos, pola incidencia que teñen na saúde do ubre”, insiste Borja.

O estado dos cubículos e o encamado vólvese máis importante no muxido robotizado

Outro elemento primordial á hora de previr mastites é a limpeza. “A hixiene das explotacións é un elemento fundamental, pero o estado dos cubículos e o encamado vólvese máis importante no muxido robotizado, porque a vaca múxese voluntariamente e a limpeza do ubre non a fai unha persoa, senón un cepillo mecánico. Os aplicadores de postdipping dos robots chegan ata onde chegan, é un momento de risco para contraer unha mamite”, recoñece.

O compost non o recomendo en granxas de alta produción saturadas de animais

Borja asegura que en granxas con robot, os mellores resultados en canto a bacterioloxía e células somáticas lógranse con material de cama inorgánico, como area. “Pero na nosa zona temos moi poucas granxas con area e temos, pola contra, moito serrín e moitas camas de compost, así que temos que traballar co que temos e se a densidade de animais é correcta e a limpeza adecuada os resultados poden ser bos”, afirma.

“En camas de cubículos con serrín, gústanos que a materia seca sexa superior ao 90% e en camas de cubículos con compost que estea por enriba do 35% e haxa recambio diario de material, aínda que o compost non o recomendo en granxas de alta produción saturadas de animais. A cama fría tampouco a recomendo, porque os animais están normalmente máis sucios e os robots non diferencian entre vacas sucias e limpas”, conclúe.