Can Thió de Baix, unha granxa láctea catalana punteira en xenética e produción

Can Thió de Baix, situada en Franciac, pertencente ao municipio de Caldes de Malavella (Girona), acaba de ser distinguida como a mellor gandería frisoa de Cataluña. O premio Vaca d’Or, outorgado pola Federación Frisoa de Cataluña (FEFRIC), recoñece cada ano o traballo de explotacións destacadas que participan no Control Leiteiro, valorando aspectos como a produción, morfoloxía, xenética e eficiencia vitalicia do rabaño.

As granxas galardoadas calcúlanse a partir de catro índices técnicos que permiten identificar as ganderías máis destacadas de Cataluña. Máis alá dos resultados puntuais, os premios poñen en valor a regularidade, o equilibrio e a capacidade de manter un alto nivel de rendemento en distintos ámbitos da xestión gandeira.

O premio Vaca d’Or distingue as granxas pola súa excelencia na produción de leite e no coidado do gando

Can Thió de Baix logrou un resultado especialmente destacado, situándose dentro do TOP 10 dos catro índices que forman parte do cálculo dos premios Vaca d’Or, unha mostra do equilibrio global da gandería e do traballo desenvolvido ao longo dos anos.

Catro décadas de traballo

O premio recoñece a constancia no día a día, un labor compartido por toda a familia Aymerich. Aos seus 37 anos, Eduard é xa a terceira xeración á fronte desta explotación leiteira fundada polo seu avó Pere no ano 1982. “Comezou o negocio xunto co meu pai producindo leite para vender con uns poucos animais”, explica.

Can Thió de Baix sitúase entre as mellores granxas de España segundo o índice xenético combinado (ICO)

A partir de aí, o crecemento da granxa foi constante, ao igual que as melloras introducidas nas instalacións, buscando un maior confort e benestar do gando, un aspecto clave que, xunto co traballo xenético acumulado ao longo dos anos, constitúe os dous piares imprescindibles do éxito desta gandería. A media da granxa en abril de 2026 sitúase en 1.154 puntos ICO, o que coloca esta explotación na posición 11 de España.

Mellora xenética

Can Thió de Baix participa nos programas de apareamento e realización de probas xenómicas de CONAFE a través da Asociación Frisona de Girona (AFRIGI). “Estamos xenotipando desde hai moitos anos e temos todo o noso rabaño xenotipado”, explica Eduard.

Ademais, para lograr un progreso xenético máis rápido a nivel de rabaño, utilizan técnicas embrionarias. “Obtemos embrións das mellores vacas, potenciando así as mellores familias da granxa. Vendemos touros a Fontao e Aberekin e Semex, pero de forma moi puntual, porque nos dedicamos a multiplicar boas nais para ter boa xenética na nosa granxa, non a vender touros. De feito, todos os embrións que facemos van con seme sexado”, conta.

Buscamos quilos de leite, pero desde hai uns anos estamos priorizando tamén a lonxevidade

En canto aos aspectos que perseguen coa selección xenética, poñen o foco na produción de leite e no equilibrio morfolóxico. “Priorizamos os quilos de leite desde hai moitos anos, con sólidos si, pero sen perder a cabeza por eles. Leite, ubres e animais funcionais, esa é a nosa fórmula. Intento buscar un touro moi equilibrado pero buscando sempre o leite, e desde hai uns anos estamos priorizando tamén a lonxevidade nos caracteres que marcamos á hora de facer os apareamentos”, indica.

48 litros de media

Can Thió de Baix muxe entre 200 e 210 vacas ao longo do ano, cunha media de produción de 14.300 litros por lactación a 305 días. “Nos picos máximos de primavera chegamos a 48 litros por vaca e día, baixando no verán a 45”, detalla Eduard. En canto ás calidades, nos meses de abril e maio estiveron nun 3,50% de graxa e un 3,25% de proteína.

Forman parte da cooperativa Ramaders del Baix Empordà e entregan o leite a Llet Nostra

Forman parte da cooperativa Ramaders del Baix Empordà e son socios fundadores de Llet Nostra desde os inicios do proxecto en 2003. “Sempre comercializamos o noso leite a través da cooperativa e estamos contentos de estar en Llet Nostra. Non temos contratos fixos, como ocorre con outras industrias, senón que o prezo pode variar en función de distintos condicionantes, pero sempre se intenta situar na parte alta dos prezos do mercado”, indica.

Camas de compost

A calidade hixiénico-sanitaria do leite desta granxa móvese ao longo do ano entre as 170.000 e as 180.000 células somáticas. Traballan con compost como material de cama con dous lotes diferenciados, xa que as vacas adultas están nun patio con cama fría de compost, o mesmo material que utilizan nos cubículos no lote de primeirizas.

As vacas adultas están nun patio con cama fría de compost, o mesmo material que utilizan nos cubículos no lote de primeirizas

“Co compost economicamente funciona ben. Ese mesmo material que sacamos do patio de vacas adultas é o que usamos nos cubículos das máis novas. Compostámolo de forma natural, amoreándoo, e despois se ten moita humidade engadímoslle serrín e, se non, vai directamente aos cubículos”, indica Eduard.

Organización das tarefas, co foco posto na recría

Ademais dos dous lotes de vacas en produción, dispoñen de recría propia e cebo de tenreiros e realizan a maior parte do traballo agrario directamente. Da atención dos animais e dos campos encárganse 4 membros da familia e 3 traballadores contratados.

Cada un dos empregados ocúpase dun dos muxidos diarios. “Muximos nunha sala 2×8 tres veces ao día, unhas 60-65 vacas/hora, polo que estamos máis de 3 horas muxindo e temos un empregado destinado a cada muxido”, relata Eduard.

A súa muller, Meritxell, incorporouse este ano. Xunto con Mari Àngels, a súa nai, encárgase da xestión administrativa da empresa, do control dos parámetros de células somáticas e bacterioloxía da sala de muxido e dos tenreiros pequenos.

Analizamos o costro e ás 48 horas sacamos unha mostra en sangue das tenreiras para comprobar a absorción de inmunoglobulinas

“Estamos facendo moito fincapé nas primeiras idades da recría. Tiñamos algúns problemas de diarreas e pneumonías, non eran moitos, pero desde hai un mes estamos monitorizando todos os animais e tomando mostra de todos os costros para corrixir con costro artificial se non chega aos mínimos que pedimos. Ás 48 horas sacamos unha mostra de sangue do tenreiro para ver as inmunoglobulinas. Tratamos de ser metódicos tamén nos protocolos vacinais. Recoñezo que estaba desbordado de traballo e cando tocas demasiadas teclas sempre falla algunha cousa e a incorporación da miña muller veu reforzar esa parte da recría, que é clave para calquera granxa”, argumenta.

Se estás desbordado de traballo, cando tocas demasiadas teclas, sempre falla algunha cousa

Eduard responsabilízase das tarefas de limpeza da explotación e do mantemento das camas, mentres que do traballo agrario encárgase maioritariamente o seu pai, que tamén se chama Eduard. “Facemos nós directamente gran parte do traballo de campo con maquinaria propia; só tarefas puntuais as contratamos a empresas externas”, indican.

Cebo de tenreiros

Ademais de realizar na propia granxa a recría necesaria para satisfacer a taxa de reposición da explotación, dedícanse tamén ao engorde dos tenreiros machos destinados á produción de carne.

“Engordámolos ata que os vendemos con 13 meses a través dun almacenista. As forraxes que comen producímolas na explotación. É un negocio paralelo ao leite. Nós levamos moitos anos facéndoo, aínda que é pouco frecuente entre as ganderías desta zona, pero para nós é unha forma de sacarlle unha maior rendibilidade aos machos”, razoa a familia Aymerich.

O uso de seme sexado en xovencas e primeirizas, así como nalgunha vaca de segunda lactación, cobre as necesidades de tenreiras de recría da granxa, poñendo ao resto dos animais cruces cárnicos.

“Tiramos moito de azul belga. Realizamos os apareamentos a través do programa de CONAFE e todo o que non cumpre os requisitos que marcamos vai con carne. Hai 4 anos que non usamos nada de seme convencional, porque a rendibilidade dun tenreiro cruzado con respecto a un frisón é notable, por iso decidimos deixar de inseminar con convencional e poñer seme sexado e carne”, explica Eduard.

150 hectáreas, delas 30 con regadío

A nivel agrario, dispoñen dunhas 150 hectáreas de superficie, 30 delas con regadío, que son as destinadas á rotación anual de millo con raigrás, mentres que en secaño a rotación está conformada por trigo para facer silo de primavera e sorgo no verán. “Detrás do trigo sementamos sorgo normalmente, pero os veráns aquí son complicados e non hai garantía de que sen regar poidas ensilar”, recoñece.

En regadío fan rotación de millo con raigrás e en secaño sorgo con trigo

Coa terra que traballan conseguen ser autosuficientes en produción forraxeira, tanto para as vacas de leite como para o cebo dos tenreiros. “En forraxes só compramos algo de alfalfa para unha parte das tenreiras, que están noutra corte á que non vai o carro unifeed e ás que damos herba seca de alfalfa que nós non producimos, e algo de pastone de millo para as vacas en produción, pero o resto da forraxe, tanto para as vacas como para o engorde dos tenreiros, facémolo nós”, indica Eduard.

Poucas variacións na ración

En canto á alimentación das vacas en lactación, traballan todo o ano cunha ración moi homoxénea. “Non a movemos moito, só a axustamos en función da calidade das forraxes”, conta.

A súa composición adoita ser duns 20 kg de silo de raigrás, 15 de silo de millo, 5,6 de soia, 5 de fariña de millo, 4 de gran húmido e 3 kg de polpa de laranxa deshidratada, graxa bypass, aditivos máis un núcleo de micro e macrominerais.

Facemos unha ración moi homoxénea todo o ano, non a movemos moito, só a axustamos en función da calidade das forraxes

En determinadas épocas do ano, engaden tamén algo de palla en función da calidade do silo de raigrás. “Nestes momentos estamos botando 600 gramos de palla porque o silo de primavera de cereal é un pouco húmido, pero normalmente intentamos traballar con silos cun 35-40% de materia seca no ensilado de primavera. Isto permítenos non ter que engadir moitas veces palla e co mesmo forraxe xa temos o efecto fibra que necesitan as vacas”, argumenta.

Gústanos traballar con silos de primavera cun 35-40% de materia seca porque co mesmo forraxe xa temos o efecto fibra que necesitan as vacas sen ter que engadir palla á ración

Para a elaboración da ración, desde o ano 2017 forman parte dunha sociedade de maquinaria compartida con outras explotacións da zona. “Constituímola copiando un pouco o modelo das CUMAS de Galicia, onde fomos visitar algunha. Compramos un carro unifeed entre 4 granxas próximas, das que seguimos usando o servizo 3 delas, e temos un chofer que nos fai as mesturas nas tres granxas”, explica.

Asesoramento profesional

A profesionalidade da familia Aymerich e a súa mentalidade receptiva aos cambios levounos a deixarse asesorar por profesionais de primeiro nivel en diferentes disciplinas para a mellora de distintos aspectos da granxa.

No ámbito agronómico-nutricional, por exemplo, están asesorados por un equipo de dúas persoas: Joan Soler na formulación da ración e Lluis Xanxo Doria na planificación de cultivos e mellora da produción forraxeira.

Potenciación do raigrás e control de micotoxinas

É a terceira campaña de Lluis Xanxo Doria no asesoramento agronómico da explotación, que introduciu dous cambios principais. “O primeiro é que potenciamos o raigrás, con máis cortes e de máis calidade, ata o punto de que o raigrás é unha base fundamental hoxe en día nesta explotación para a configuración da estrutura da ración de produción”, asegura.

Outro factor determinante foi a introdución na ración de gran húmido, que mercan a un provedor externo, en concreto á empresa Agripurza, de Almacelles (Lleida). Arturo Zanuy, o seu responsable, conta con 1.500 hectáreas en xestión agrícola para a produción de millo de moi boa calidade para gran húmido, tanto para a súa granxa leiteira (Selergan) como para outras, o que xustifica os máis de 200 km de distancia que separan Almacelles de Franciac á hora de transportar o produto.

A granxa participa nun estudo de micotoxinas no cultivo de millo, coa supervisión do Catedrático Carlos Cantero Martínez, da Universidade de Lleida

Para mellorar a calidade dos ensilados e da ración, Can Thió de Baix forma parte tamén dun programa de seguimento e control de micotoxinas en colaboración co Catedrático Carlos Cantero Martínez da Universidade de Lleida, iniciado na empresa FERTIPLAN (Huesca) e analizando solo, planta, ensilados e mesturas finais no laboratorio de IDEAGRO (Murcia).

As vomitoxinas xeran problemas de eficiencia

“Radiografiamos os fungos que aparecen no campo e na planta que xeran micotoxinas e analizamos tamén o silo e o gran húmido para ver onde está o limitante e que impacto teñen as 5 micotoxinas estudadas (Aflatoxina B1, Deoxinivalenol, Fumonisina, Zearalenona e Toxina T-2) na ración TMR. En xeral, en todas as explotacións analizadas, a día de hoxe, estannos saíndo vomitoxinas, que xeran problemas de eficiencia”, indica Lluis, que participa como asesor no proxecto.

Eficiencia alimentaria

Pola súa banda, Joan Soler, que se encarga da formulación da ración nesta granxa desde hai máis de 10 anos, destaca o alto nivel de transformación en leite da ración inxerida polos animais nesta explotación.

“O nivel de transformación alimentaria en leite é moi elevado. Levamos tres meses nos que as vacas están comendo 28 quilos cunha eficiencia alimentaria próxima ao 1,8%. Ata hai unha semana, durante todo o mes de abril, maio e metade de xuño, acadamos os 50 kg de produción. Agora espero que non baixen máis de 2-3 kg, con temperaturas superiores aos 35 graos estes días. O establo ten sistema antiestrés con ventiladores e aspersores, é algo que se notou moitísimo”, recoñece.

Levamos tres meses comendo 28 kg e producindo 50 kg de leite

As forraxes producidas na explotación son a base da ración. “A min gústame traballar en granxas nas que o gandeiro se implica e se esforza en lograr boas calidades de forraxe. Buscamos unha alta dixestibilidade da forraxe, xa que isto nos permite ter unhas inxestas altas. Introduciuse o gran húmido, que non se produce na explotación, pero contrólase camión a camión a humidade e a granulometría. O millo recóllese en Lleida, móese en Lleida e transpórtase para ser ensilado na explotación”, explica.

“Traballamos sobre unha base que funciona e cando se abre un novo ensilado de raigrás ou de millo vanse facendo pequenos axustes. Cando temos un raigrás máis fibroso ou un ensilado de trigo ou mestura de cereais de inverno, neste caso intentamos retirar a palla”, exemplifica.