“Cada vez hai máis xente nova coma nós que estuda e decide volver á granxa”

Miguel Fernández Labrada e a súa irmá Tamara están á fronte de Gandería Palmeiro SC, situada en Ventín, na parroquia de Silva (Pol). Xuntos colleron o relevo dos seus pais, Manuel e María del Mar, que tamén traballan na granxa. Entre os catro atenden o gando e as terras, sen man de obra externa contratada.

Tratan de facer tamén con maquinaria propia a maior parte dos traballos agrarios nas 70 hectáreas nas que producen millo e herba para cubrir as necesidades forraxeiras da explotación.

As orixes da gandería Palmeiro remóntanse ao ano 1980 cando os avós de Miguel e Tamara deciden construír o primeiro establo para vacas trabadas

Están a muxir 120 vacas en dous robots de muxido da marca DeLaval que instalaron fai un ano en substitución da vella sala de muxido de 2×5 puntos. A cabana total da granxa está formada na actualidade por unhas 235 cabezas, sumando animais en produción, vacas secas e recría. Están a aumentar ás xatas e xovencas para afrontar a instalación do terceiro robot de muxido, que teñen previsto incorporar en 2026.

Unha nova xeración de gandeiros e gandeiras

Miguel estudou Enxeñería Agrónoma e a súa irmá Tamara Nutrición e representan unha nova xeración de mozos e mozas con formación que está a tomar a decisión de incorporarse ás granxas das que proceden.

“Fai anos isto non era habitual, pero agora eu penso que cada vez máis xente nova ve nisto unha oportunidade laboral que pode ser tan rendible coma calquera outra e ofrecer a mesma calidade de vida. Coñecemos máis mozos e máis mozas da nosa idade que están a facer o mesmo ca nós, non somos os únicos. Nesta zona, por exemplo, hai varias granxas con relevo e iso tamén te anima á hora de tomar á decisión porque sínteste acompañado, non te ves só nun deserto”, afirma Tamara.

Moitos rapaces e rapazas da nosa contorna estanse a incorporar tamén ás súas granxas, non é algo tan estraño como se vía fai uns anos

“No noso caso, tanto eu coma miña irmá sempre estivemos vinculados á gandería familiar e sempre nos gustou o traballo no campo e a liberdade que che dá, e vímolo como unha forma de vida e como unha opción atractiva porque coa tecnoloxía que hai hoxe é posible conciliar, conseguir un horario razoable e ter unhas vacacións como en calquera outra profesión”, remarca Miguel.

Formación no Campus Terra

Miguel é enxeñeiro agrónomo pola Escola Politécnica de Lugo e cursou o Master en Enxeñería Agronómica do Campus Terra. Ao rematar, continuou formándose e investigando e realizou a súa tese de Doutoramento sobre tratamentos aos puríns de porco para a redución das emisións de gases contaminantes.

“Decidín facer Enxeñería Agronómica na especialidade de Produción de Leite de cara a xestionar unha explotación moderna, con muxido robotizado, e ter competencias tanto na produción e sanidade animal como na vexetal e tamén en materia económica, porque ao fin e ao cabo isto é unha empresa e o que se busca é ter o máximo beneficio”, explica.

Miguel ten 30 anos e Tamara 25

Miguel compatibiliza a xestión da explotación cun traballo a media xornada como enxeñeiro agrónomo, en concreto levando a actividade agropecuaria da Fundación Terreo, creada polo Concello de Ribeira de Piquín para poñer a producir terras e instalacións agropecuarias en desuso no municipio (produción hortofrutícola, explotación de porco celta, piscifactoría, etc).

Modernizar as instalacións e gañar volume

As orixes da gandería Palmeiro remóntanse ao ano 1980, cando os seus seus avós, que xa se adicaban á produción de leite como caseiros, deciden mercar un terreo onde construír a casa e o primeiro establo para unhas poucas vacas trabadas. De aí pasaron a outra nave en estabulación libre que se foi ampliando até o ano 2023, cando comezaron as obras da nave actual, unhas instalacións totalmente novas e modernas, deseñadas para acoller tres robots de muxido.

A incorporación da terceira xeración á granxa familiar supuxo unha mellora das instalacións e unha aposta pola robotización

Miguel e Tamara teñen o foco posto neste momento en aumentar o número de animais para completar a capacidade total da nave, que xa foi deseñada coa idea de instalar unha terceira unidade de muxido robotizado. Situaríase na cabeza dunha nova fila de cubículos, a mesma ubicación onde están tamén dispostos os outros dous robots actuais. “A nosa intención é incorporar o terceiro robot xa a finais do ano que vén”, avanza Miguel.

O espazo ocupado polo lote das secas xa foi dimensionado para traballar con 3 robots

Teñen claro que a modernización da produción leiteira virá da man da tecnoloxía. Por iso, tamén puxeron ás súas vacas colares de monitorización da actividade que permite a detección de celos e enfermidades e contan cun arrimador para a comida do pesebre, o que favorece a inxesta dos animais e a súa saúde e estabilidade ruminal, redundando tamén nunha maior produción de leite.

Antes da robotización da granxa non dispuñan de ningún software de xestión da explotación pero neste momento, coa chegada da dixitalización ás granxas de leite, a xestión das explotacións estase a profesionalizar e a estar baseada no manexo de información e na toma de decisións en tempo real e a intelixencia artificial abre novas posibilidades neste eido.

Antes da robotización da granxa non dispuñan de ningún software de xestión da explotación

Agora todos os datos da explotación (inseminacións, protocolos de reprodución a tempo fixo, vacinas, etc.) pasan polo ordenador, o que lles facilita o traballo e a coordinación, xa que Tamara acostuma ir á granxa polas mañás e Miguel polas tardes.

Poden mesmo ir metendo datos desde o teléfono móbil a medida que realizan distintas tarefas na granxa e esas entradas sincronízanse coa información do ordenador para ter en todo momento os datos actualizados en tempo real dispoñibles para todos os membros da explotación e os técnicos externos cos que traballan.

A explotación aténdena sen persoal contratado e na distribución dos traballos de luns a venres, Tamara acode ás 6 e media da mañá á nave de produción para meter retrasos e facer camas, mentres que os seus pais se encargan da recría no establo vello: dar o leite ás becerras, estrar, repoñer tolvas e alimentar aos lotes de destete, etc. O seu pai encárgase despois de facer os carros coas racións de alimentación tanto para as vacas en produción como para as secas e xovencas. Miguel é quen vai pola tarde á nave dos robots para meter os atrasos da tarde e para facer os secados, inseminacións, vacinacións e tratamentos. As fins de semana túrnanse para non teren que estar os catro.

Robotización e calidade de vida

“Cando Miguel e eu nos incorporamos fai dous anos tiñamos claro que queriamos apostar pola modernización da granxa e polo muxido robotizado, que nos aporta unha maior liberdade horaria”, defende Tamara.

En xullo do ano pasado trasladaron o seu gando á nova nave e comezaron a muxir nos dous robots de muxido instalados. Fixérono de xeito escalonado, pois tralo arranque inicial foron aumentando despois cada semana lotes de 10 vacas a cada unidade até completar os 120 animais totais que teñen neste momento en produción. “A transición da sala ao robot foi dura, sobre todo no primeiro momento”, recoñece.

O traballo nunha granxa con robots é máis doado, sinxelo e liviano e facilítache encontrar man de obra

Os seus pais aínda son novos, pero pensando de cara ao futuro considera que os robots facilitan atopar man de obra. “Hoxe en día é difícil atopar xente que queira traballar nunha granxa, pero o feito de que unha das principais tarefas, que é a de muxir, estea resolta fai que o traballo poida ser apto para persoas cunha menor cualificación ou sen experiencia cos animais porque o único que hai que facer é achegar as vacas que non viñeran voluntariamente a muxirse e resto de tarefas a realizar, como facer as camas, tamén son relativamente doadas e rutineiras de facer”, di.

Manga de manexo e cancelas para mover animais

As novas instalacións foron deseñadas para que unha soa persoa poida atender a granxa e sexa capaz de mover animais dunha parte á outra sen necesidade de axuda, por medio de cancelas móbiles que permiten facer cambios de lote de maneira sinxela.

A granxa foi deseñada para que poida atendela unha persoa soa. Mediante un sistema de cancelas, podemos mover un animal ou facer calquer tipo de manexo

O establo conta ademais cunha manga de manexo e cada robot dispón dunha área de separación, moi útil para vacas recén paridas ou en proceso de secado ou para a vixiancia de animais enfermos. En canto aos tratamentos intramamarios, para secado ou mamites, teñen a posibilidade de aplicalos no foxo do propio robot.

Aumento de produción derivado do terceiro muxido

Tralo paso pola Universidade, tanto Miguel como Tamara traballaron fóra da casa, pero sempre coa previsión en mente de volver á explotación familiar para adicarse a aquilo que lles gusta e viron nos robots de muxido a ferramenta para facelo posible. “Queriamos poder adicarnos ao que nos gusta, que é producir leite, pero cunha boa calidade de vida tanto para nós como para os nosos animais”, aseguran.

“O movemento das vacas no establo agora é moito máis armónico e tranquilo e non está condicionado coma antes polas horas do muxido, que facía que todas foran comer ou deitarse ao mesmo tempo”, din.

Decantáronse polo robot de Delaval pola posibilidade de colocación manual e pola copa de limpeza e extracción de primeiros chorros

A produción actual da explotación sitúase nos 38 litros de media por vaca e día cun 4,10% de  graxa e un 3,30% de proteína. Interésanlles os sólidos xa que entregan o leite a Entrepinares. Na calidade hixiénica están sempre en 100.000 células e menos de 10.000 bacterias.  

Recría propia para medrar

O crecemento exponencial que Gandería Palmeiro tivo nos últimos anos baseouse en boa medida nun incremento da recría propia. “En xaneiro do 2024 estabamos muxindo 40 vacas, pero desde o ano 2021, como xa tiñamos idea de incorporarnos, empezamos a poñer seme sexado e a mercar recría e no momento de facer o cambio estabamos xa muxindo 90 vacas e seguimos medrando para completar a capacidade das novas instalacións”, explica Miguel.

Muxiamos 40 vacas pero desde o ano 2021 empezamos a poñer seme sexado e mercamos 63 animais para completar a capacidade das novas instalacións

De cara á instalación a finais do ano que vén do terceiro robot teñen previsto enchelo a base unicamente de recría propia. “Actualmente dunha cabana de 235 cabezas practicamente 100 son recría”, detalla.

“Estamos poñendo seme sexado a todas as xovencas e ás vacas de primeiro parto e tamén nas de segundo e terceiro e mesmo cuarto parto cando son xeneticamente boas”, conta. No resto de animais tiran de limusín e azul belga para aproveitar o tirón actual que está a ter a carne e os bos prezos dos xatos cruzados para rendibilizar deste xeito esa vía de ingresos complementaria da explotación unha vez que as necesidades de recría xa as teñen satisfeitas.

Cama fría de compost para as secas

As vacas secas están nunha nave cuberta pero sen cubículos, con cama fría de compost. “O que facemos é meter viruta de madeira como material virxe e logo imos fresando cada 2 ou 3 días, procurando facelo a mediodía, cando a temperatura ambiente é máis alta e a humidade menor. A nave das secas orientámola ao sur para que lle dea o sol para que evapore a humidade e está ben ventilada. Mide 300 metros cadrados e está pensada para traballar con entre 10 e 14 metros por animal”, detalla.

A nave das secas está ben ventilada e orientámola ao sur para que lle dea o sol para que evapore a humidade

O primeiro material botárono en marzo do ano pasado e retiraron a cama en novembro, coincidindo co momento de sementar as pradeiras. “Foinos moi ben. Tiñamoslle máis medo ao lote de inverno, pero non tivemos tampouco ningún problema de células e as vacas están comodísimas. Estamos moi satisfeitos”, afirma.

Cubículos flexibles e carbonato con serrín

Nos lotes de vacas en produción, optaron por poñer separadores de cubículo flexibles. “Viamos na granxa vella moitas vacas mancadas de deitarse contra os ferros. Aquí vemos moita comodidade ao deitarse, si, pero ao levantarse tamén. Unha vaca que embiste contra diante nunca se forza e tamén se evitan accidentes porque se unha vaca monta noutra o tubo cede e non pasa nada. Quizais era das cousas que máis dubidabamos, porque che dicían que ían tumbarse mal e cagar dentro pero iso non pasa e a día de hoxe estamos moi contentos coa decisión”, asegura.

En canto ás camas, son de carbonato con serrín, cunha mestura ao 70-30%. “Usamos carbonato porque debido á subvención coa que fixemos a fosa do purín tiña que gardar unha proporción entre a superficie e a profundidade para tratar de reducir as emisións, xa que ao haber menos superficie de emisión as emisións por litro de purín redúcense. Así que teñen catro metros de fondo e non había maneira de facer unha rampa para baixar a sacar a area”, explica.

A area era o material que máis nos convencía, pero non era viable para o deseño de fosa de xurro que temos

“A area era o material que máis nos convencía, pero ao ver que non era compatible c deseño de fosa de xurro que temos, optamos por seguir co carbonato con serrín, que xa era o material que usabamos na nave vella e estábanos funcionando ben”, di.

A mestura para as camas sírvellela Galical e Miguel destaca a comodidade do encamado desde o propio camión mediante un tubo que deposita o material directamente na cabeceira dos cubículos. Engade, ademais, que deste xeito non precisan practicamente encalar as terras. “Salvo algún tratamento encalante de corrección, o de mantemento está satisfeito co carbonato das camas”, asegura.